BROWARNICZY RÓD

Różnorodność producentów piwa ograniczona została, gdy to na Bartnej Stronie duży przemysłowy browar wzniósł przybyły tu z Biskupca Fryderyk Daum.

Fryderyk urodził się w 1851, zmarł 25 marca 1914 roku w Sopocie. Tradycje browarnicze rodziny Daumów sięgały epoki przedprzemysłowej. W XIX w. posiadali oni warzelnie w Pasymiu, Wielbarku i Nidzicy. Pierwszy przemysłowy browar założyli bracia Albert i Fryderyk Daum w Biskupcu w 1887 roku. Początki obecności Daumów w Szczytnie wiążą się ze sprzedażą tu (co najmniej od 1888 r.) wyprodukowanego w Biskupcu piwa bawarskiego, którym handlował F.H. Presting. W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku piwem z biskupieckiego browaru handlował w Szczytnie Paul Daum. Dotychczas Paul nie był wymieniany w literaturze tematu i wygląda na to, że jest to zapomniany członek tej słynnej browarniczej rodziny. Za to często podawano, raczej niesłusznie, że w Szczytnie do 1898 roku dział Albert Daum.{akeebasubs !*}

SZCZYCIEŃSKI POTENTAT

Browar na Bartnej Stronie wzniesiony został w 1898 roku i nosił nazwę „Schlossbrauerei Ortelsburg” czyli „Browar Zamkowy”. Jego oficjalne otwarcie oraz rozpoczęcie produkcji miało miejsce 25 lutego 1899 roku. Wówczas to Fryderyk Daum zaprosił gości na zwiedzanie browaru oraz degustację piwa. Nieskuteczną konkurencję z rodziną Daumów próbowali podjąć następcy J. Strebecka: Emil Balau i Johannes Buttenhoff oraz Theodor Ebert – następca Sommera. Fryderyk Daum jako pierwszy zaczął produkować w Szczytnie piwo jasne typu lager. W 1906 roku, po wyeliminowaniu konkurencji na terenie powiatu szczycieńskiego, Fryderyk przeniósł się do Biskupca. Browar w Szczytnie od września tego roku prowadził jego syn Walter, który znacząco go rozwinął. Założył w okolicznych miastach przedstawicielstwa, dzięki którym stał się dominującym dostawcą piwa na obszarze południowych Mazur. Jeszcze w 1888 roku olsztyński browar „Waldschlösschen Brauerei Allenstein” próbował zdobyć szczycieński rynek. W Ortelsburger Kreisblatt reklamował A. Sombrowskiego, swojego przedstawiciela w Szczytnie. W 1925 roku Walter Daum odkupił od Xawera Kullaka budynki browaru Allensteiner Brauhaus. Otworzył w nich skład szczycieńskiego piwa Schlossbrauerei. W 1933 roku Walter Daum wraz z bratem Wilhelmem z Malborka kupił olsztyński browar WBA. W ten oto sposób Szczytno przejęło olsztyński rynek piwny.

W Pasymiu, który we wcześniejszych wiekach tak mocno próbował ograniczyć produkcję piwa w Szczytnie, browar Damów stał się monopolistą. Działało tu, przy obecnej ulicy Tylnej, prowadzone dynamicznie przez nieznaną nam z imienia i nazwiska kobietę, przedstawicielstwo szczycieńskiego browaru o nazwie „Masovia – Brauerei W. Daum Passenheim”.

LATA ŚWIETNOŚCI

Pierwsza rozbudowa browaru miała miejsce w 1906 r. W 1911 r. wzniesiono nową lodownię i stajnię. Do 1945 roku piwo rozwożono zaprzęgami końskimi. W okresie międzywojennym na dalsze odległości rozwożono je samochodami firmowymi. W pierwszym roku (1899) działalności browar wyprodukował 8000 hektolitrów piwa. W 1914 roku produkcja wzrosła do 20 000 hektolitrów. W sierpniu 1914 roku szczycieński browar zniszczony został przez rosyjskich żołnierzy. Po wyparciu Rosjan przystąpiono pod nadzorem architekta Augusta Wieganda do odbudowy, dzięki której browar został unowocześniony. Oprócz budynków związanych z produkcją, wzniesiono wówczas budynek mieszkalno-biurowy, w którym zamieszał mistrz piwowarski R. Hoffman. W wieku 40 lat Hofmann zaczął pracować dla rodzinny Daumów. Trzy i pół roku pracował w Biskupcu. Następnie przeniósł się do Szczytna, gdzie nadzorował technologiczną stronę budowy browaru. W 1943 roku przeszedł na emeryturę. Zmarł w wieku 90 lat, 30 grudnia 1960 roku. Jest on uznawany za ojca sukcesu szczycieńskiego piwa. W 1922 roku przystąpiono do budowy budynku mieszkalnego dla rodziny Daumów, nie przetrwał on jednak II wojny światowej.

PIWO I NIE TYLKO

Browary należące do Daumów produkowały głównie piwo jasne typu Pilzner. Ich najbardziej rozpoznawalną marką było szczycieńskie piwo „Edelhell”, do którego zresztą stosunkowo niedawno, przy piwie „Warmińskie rewolucje”, nawiązał olsztyński browar Kormoran. Nie znaczy to jednak, że produkcja browaru była nieróżnorodna. Wręcz odwrotnie, w browarach Daumów produkowano różne gatunki piwa, miedzy innymi portrety, koźlaki oraz piwo marcowe i karmelowe z niewielką ilością alkoholu. W 1938 r. wyprodukowano tu 38 000 hektolitrów piwa a w 1944 r. produkcja wynosiła 78 000 hektolitrów.

Browar Zamkowy reklamował się w prasie sporadycznie. Widocznie i bez reklamy piwo dobrze się sprzedawało. Mało kto jednak wie, że Walter handlował nie tylko wytworzonym w swoim browarze piwem ale po I wojnie światowej miał również w ofercie wodę mineralną „Juliushaller”, która przez jakiś czas systematycznie reklamował.

KRES PIWNEJ LEGENDY

Walter Daum był radnym miejskim (co najmniej dwie kadencje przed i po 1914 roku), w 1910 roku został wybrany do zarządu szczycieńskiego Związku Kombatantów. Zmarł w wieku 59 lat w Berlinie po długiej chorobie w dniu 15 czerwca 1940 r. Sześć dni po śmierci pożegnano go w kaplicy na szczycieńskim cmentarzu ewangelickim. Jego spadkobiercą był syn Klaus, który 20 czerwca 1942 r., w wieku 30 lat, zginął (w stopniu feldfebela) na froncie wschodnim. W lutym 1944 r. właścicielem szczycieńskiego browaru została spółka Schlossbrauerei Ortelsburg Walter Daum, należąca do kobiet z rodu Daumów. Uruchomiony w 1946 roku browar produkował piwo do 1999 roku.

Dzisiaj po dawnym browarze Daumów zostały już tylko budynki oraz wiele cieszących się powodzeniem kolekcjonerów przedmiotów związanych z produkowanym tu dawniej piwem.

Witold Olbryś{/akeebasubs}