W 1954 roku zadecydowano o stworzeniu liczących po kilka wsi gromad,

które miały zastąpić gminy. Ich głównym organem miały być Gromadzkie Rady Narodowe. W każdej gminie utworzono Komisję Podziału Administracyjnego, która miała przygotować nowe struktury. Gminy konsultowały się między sobą w sprawie przydzielenia poszczególnych miejscowości do konkretnych gromad. Odbywał się swoisty „handel” wsiami.

limg("18_FOTO A.JPG", "Mało znana przedwojenna pocztówka z Małgi. Widoczne są na niej miejscowy sklep, kościół, główna ulica i szkoła.

W 1954 roku „handlowano” przynależnością administracyjną Małgi, chociaż ta miejscowość już praktycznie nie istniała. Utworzono bowiem tutaj poligon wojskowy. Pocztówka pochodzi ze zbiorów Ulricha Pokraki");

Gromady Burdąg i Nowy Dwór

Z końcem 1954 roku władze postanowiły w miejsce gmin utworzyć nowe jednostki administracyjne – gromady. Z początkiem 1955 roku, zamiast wcześniejszych 3001 gmin, istniało w PRL 8789 gromad. Na terenie dawnej gminy Jedwabno postanowiono stworzyć gromady w Jedwabnie, Burdągu i Nowym Dworze, przy jednoczesnym oddaniu szeregu miejscowości do gromad położonych na Warmii oraz do gromady w Jabłonce nad jeziorem Omulew. W skład gromady w Burdągu weszły Burdąg, Małszewo oraz Waplewo z gminy Pasym. W gromadzie Nowy Dwór znalazły się: Nowy Dwór, Brajniki, Warchały, Witowo, Witówko. Gmina Jedwabno wystąpiła do gminy Pasym z wnioskiem o włączenie do gromady Burdąg Waplewa a Dźwiersztyn do Nowego Dworu, natomiast Narajt bądź do Burdąga, bądź do Nowego Dworu. Jednak gmina Pasym zgodziła się jedynie na włączenie Waplewa.

{akeebasubs !*}

Oddane miejscowości

Wsie Zgniłocha i Bałdy gmina Jedwabno zgodziła się przyłączyć do gromady Butryny (gmina Butryny), natomiast Łajs do gromady Nowa Wieś (gmina Butryny). Od tamtej chwili wskazane wsie nie należą już do Jedwabna i pozostały poza granicami naszego powiatu, a dzisiaj wchodzą w skład gminy Purda w obecnym poawiecie olsztyńskim. Do gromady Jabłonka w gminie Napiwoda odeszły Natać Duża i Natać Mała nad jeziorem Omulewskim. Dzisiaj te miejscowości należą do gminy Nidzica. Do gromady Jabłonka planowano także włączyć Czarny Piec, jednak nie zgodzili się na to mieszkańcy tej wsi, którzy argumentowali, że wolą do Jedwabna, gdyż jest blisko i łączy ich z nim wiele spraw życia codziennego.

„Spadek po kapitalistach”

Na kształt przyszłej gromady Jedwabno miały w dużym stopniu wpłynąć zmiany na terenie wcześniejszej gminy w Kocie. Władze gminy w Kocie uzasadniały wprowadzenie nowego podziału ideologicznie. Ich zdaniem stary podział był „spadkiem po kapitalistach”. Za dowód jego anachroniczności podawano odległości poszczególnych wsi od stolicy gminy Kota: Szuć – 8 km, Małga – 8, Rekownica – 14, Piduń – 12, Piec – 11, Wały – 6.

Sprzeciw mieszkańców Rekownicy

Na początku na terenie wcześniejszej gminy Kot planowano utworzyć dwie gromady: w Kocie i w Szuci. W skład gromady w Szuci miały wejść: Szuć, Piduń, Rekownica oraz tereny po nieistniejących już Małdze, Piecu i Przeganisku. Jednakże „biorąc opinie aktywu gminnego w sprawie podziału” uznano za niesłuszne przyłączenie Rekownicy do projektowanej gromady Szuć z uwagi na fakt, że od Szuci dzieli ją 10 kilometrów a do Wesołowa jest tylko 5. W związku z tym Gminna Komisja Podziału Administracyjnego w Kocie w dniu 12 marca 1954 roku postanowiła oddać Rekownicę do gromady Wesołowo w gminie Wielbark, natomiast pozostałą część pierwotnie planowanej gromady Szuć wraz z Piduniem, Małgą, Piecem i Przeganiskiem do gromady Jedwabno.

Decyzję tę Szuć i Piduń przyjęły – jak napisano – z zadowoleniem, oświadczając, że te gromady są ściśle powiązane gospodarczo i kulturalnie z gromadą Jedwabno. Decyzja ta nie spodobała się jednak mieszkańcom Rekownicy. Oni także chcieli, w takiej sytuacji, przyłączenia do Jedwabna. Zgłosili w tej sprawie wniosek. Gminne władze jednak go nie uwzględniły, argumentując, iż odległości przemawiają wyraźnie na korzyść Wesołowa. Jednocześnie „przekupiły” mieszkańców tej wsi obietnicą sklepu w pobliskim Wesołowie. Pod tym warunkiem mieszkańcy Rekownicy zgodzili się na przyłączenie do gromady w Wesołowie.

Gromada Jedwabno

Ostatecznie w skład gromady Jedwabno weszły: Jedwabno, Czarny Piec, Dłużek, Narty, Szuć, Piduń oraz tereny po Małdze, Piecu i Przeganisku. W skład gromady w Kocie weszły: Kot, Wały i Zimna Woda oraz tereny po Dębowcu Małym i Dużym. Gromady w Burdągu, Nowym Dworze i Jedwabnie włączono do powiatu szczycieńskiego. Gromada w Kocie pozostała w powiecie nidzickim. Nowy podział administracyjny wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1955 roku. Gromady okazały się jednak niewydolne i już wkrótce połączono je lub włączono do większych gromad, odpowiadających zlikwidowanym gminom. Z ogólnej liczby 8789 powstałych gromad do 1972 roku przetrwało w Polsce 4313. Na przykład do gromady Jedwabno już w 1957 roku włączono gromadę Burdąg a w 1959 roku gromadę Nowy Dwór. Eksperyment z gromadami zakończono z początkiem 1973 roku, gdy powrócono do podziału administracyjnego na gminy.

Sławomir Ambroziak

{/akeebasubs}