KATOLICKA SZKOŁA

W 1871 r. komendariusz z Lesin Wielkich – Josef Temma wynajął w Wielbarku od właściciela browaru Eschholza budynek znajdujący się na wyspie w zakolu Omulwi. Urządzono w nim mieszkanie dla księdza oraz oratorium.

Jedno z pomieszczeń zaadaptowano na cele liturgiczne. Pierwsza msza święta odbyła się w tym budynku 28 stycznia 1872 r. Działalność katolickiego duszpasterstwa w Wielbarku była możliwa dzięki wsparciu Stowarzyszenia św. Bonifacego, które zadeklarowało coroczne wsparcie w kwocie 300 talarów. 12 stycznia 1872 r. wikariuszem w Wielbarku został mianowany ksiądz Jan Nepomucen Szadowski. Już 1 października 1872 r. udało mu się otworzyć jednoklasową szkołę katolicką. W 1876 r. zakupiono dom, w którym planowano otworzyć prywatną szkołę katolicką. Po otwarciu dążono do przekształcenia jej w placówkę publiczną. Od 1 kwietnia 1893 do 1914 r. była to publiczna szkoła katolicka. Miasto dzierżawiło ją od parafii za 20 marek rocznie. W 1872 r. ks. Szadowski założył dom katechetyczny, w którym w języku polskim przygotowywano dzieci do przyjęcia Pierwszej Komunii Świętej. Ks. Szadowski urządził w Wielbarku również przytułek dla sierot.{akeebasubs !*}

BUDOWA KOŚCIOŁA

16 maja 1872 r. władze wydały pozwolenie na wytyczenie cmentarza. Już jesienią 1877 r. rozpoczęto zwożenie od Krebsa, właściciela majątku na Lipowej Górze, kamieni polnych na fundamenty nowego kościoła. W 1878 r. ks. Szadowski uzyskał (wbrew lokalnym władzom) pozwolenie na budowę świątyni. Autorem jej planów był urzędujący w Kwidzynie inspektor budowlany Lütken. Kościół zbudował przedsiębiorca budowlany Schmidt z Florczaków. Budowę rozpoczęto 16 października 1878 r. Na początku 1880 r. kościół był już zadaszony. 27 września 1880 r. ks. Josef Temma poświęcił dzwony, a 17 listopada tego samego roku odbyła się pod przewodnictwem ks. Walentego Tolsdorfa uroczystość poświęcenia świątyni. 29 czerwca 1884 r. biskup Filip Krementz konsekrował ją ku czci św. Jana Nepomucena, Matki Bożej Szkaplerznej i Opatrzności Bożej. Kościół wzniesiono dzięki datkom licznych katolików z Niemiec oraz innych krajów europejskich. Dużą determinacją w pozyskiwaniu środków na budowę kościoła wykazał się ks. Szadowski, który zamieszczał w prasie liczne prośby o ofiary. Ogromną rolę w jego budowie odegrała również pomoc duchownych katolickich na czele z ks. Walentym Tolsdorfem, który w 1883 r. podarował 3000 marek na wykonanie organów.

Kościół wzniesiony został z czerwonej cegły w stylu neogotyckim. Witraże wykonano w zakładzie Schneidera w Regensburgu. Zarówno witraże, ołtarz główny oraz dekoracja malarska łuku tęczowego zaprojektowane zostały przez wikariusza katedralnego Georga Denglera z Regensburga.

Z DZIEJÓW PARAFII

25 stycznia 1888 r. utworzono w Wielbarku parafię katolicką. Od 1886 r. pracował w Wielbarku ks. Valentin Winkel, następnie od 1889 r. ks. Walenty Barczewski, którego w 1894 r. zastąpił ks. Aleksander Katke. Od 1900 do 1904 r. proboszczem był tu Hugo Rockel. Następnie do 1912 r. funkcję tę pełnił Franz Barczewski, po którym stanowisko to objął i pełnił do 1920 r. Karl Fox. Następcą ks. Foxa był dotychczasowy proboszcz w Klonie i wielki miłośnik palenia papierosów ks. Karl Jablonka. Zmarł on 26 grudnia 1935 r. w Wielbarku w wieku 62 lat. 20 marca 1936 r. wielbarską parafię objął znający bardzo dobrze język polski Franz Bulitta. W tym czasie parafia liczyła 412 wiernych. Ks. Bulitta przeprowadził remont mocno zapuszczonej plebanii oraz pozostałych należących do parafii budynków. W kościele zainstalowano elektryczny napęd dzwonów i organów. W maju 1936 r. prezydent rejencji olsztyńskiej odmówił ks. Bulitti pozwolenia na nauczanie w szkole. Jako powód swojej decyzji podał jego krytyczną wobec nazistowskiego państwa postawę. Kazania ks. Bulitti były słuchane i oceniane przez nazistów. Ksiądz musiał się za nie kilka razy tłumaczyć u burmistrza Willenberga Moslehnera. Po wybuchu II wojny światowej plebania została zajęta przez wojsko. Przez jakiś czas kwaterował na niej generał von Niebelschütz oraz dwaj duchowni 61. Dywizji. Później, praktycznie do końca wojny kwaterowali tu różni kapelani wojskowi. Pod koniec wojny plebania została spalona. W 1940 r. na skutek apelu władz kościelnych ks. Bulitta przeniósł się do Prus Zachodnich, na tereny, które do 1939 r. należały do Polski i które zostały przez nazistów pozbawione polskiego duchowieństwa. W Wielbarku zastępował go ks. Johannes Pokart. Ks. Bulitta starał się jednak w miarę możliwości przyjeżdżać do Wielbarka, w którym ostatnią mszę odprawił 14 stycznia 1945 r.

W piątek 19 stycznia 1945 r., tuż przed wkroczeniem Rosjan ks. Pokart odprawił swoją ostatnią w wielbarskim kościele mszę i opuścił miasto.

Witold Olbryś{/akeebasubs}