Zdobycie Jedwabna w styczniu 1945 roku przypłacił życiem pułkownik Iwan Gawriłowicz Kalnyj, dowódca sowieckiej 290. Dywizji Strzelców. Niedawno odtajnione dokumenty rosyjskie mówią więcej o okolicznościach jego śmierci.

Sadownik

Pułkownik Iwan Gawriłowicz Kalnyj urodził się 30 sierpnia 1892 roku w miasteczku Soroczyńce Wielkie w rejonie mirgorodskim w guberni połtawskiej na Ukrainie. W chwili śmierci pod Jedwabnem miał więc 52 lata.  W październiku 1909 roku rozpoczął naukę w szkole sadowniczej w Połtawie. Po jej ukończeniu w 1913 roku rozpoczął pracę w szkółce sadowniczej w miejscowości Wałki w guberni charkowskiej. W czasie I wojny światowej w październiku 1915 roku został zmobilizowany w szeregi armii rosyjskiej. Służył w pułkach syberyjskich i ukończył szkołę chorążych piechoty w Taszkiencie. W 1917 roku znalazł się w 262. rezerwowym pułku piechoty w Kiszyniowie. W grudniu 1917 roku porzucił jednostkę i wyjechał do Połtawy. W lutym 1918 roku wstąpił w szeregi armii bolszewickiej do oddziałów grupy Murawiewa. W ich składzie brał udział w walkach z oddziałami niemieckimi i siłami hajdamaków w okolicach Kijowa, Połtawy, Charkowa i Kurska. W grudniu 1918 roku został dowódcą kompanii a od maja 1919 roku dowódcą batalionu a potem pułku, na czele których brał udział w walkach przeciwko oddziałom generała Antona Denikina w rejonie Połtawy, Charkowa, Romn, Bachmacza i Briańska. W 1920 roku walczył w wojnie sowiecko-polskiej w okolicach Mozyrza, Owrucza, Rzeczycy oraz Brześcia Litewskiego i brał udział w ofensywie na Warszawę. W 1921 roku Kalnyj tłumił powstanie w Kronsztadzie.{akeebasubs !*}

{/akeebasubs}{akeebasubs *} Po ukończeniu kursów oficerskich został naczelnikiem wydziału operacyjnego sztabu Armii Tambowskiej i brał udział w dławieniu powstania tambowskiego. W 1922 roku Kalnyja odznaczono Orderem Czerwonego Sztandaru za zdobycie północnych fortów Kronsztadu. W październiku 1921 roku rozpoczął naukę w Akademii Wojennej Robotniczo Chłopskiej Armii Czerwonej. Po jej ukończeniu w 1926 roku został szefem sztabu 89. pułku strzelców w Dniepropietrowsku. Ożenił się z Ludmiłą, córką nauczyciela swej szkoły sadownictwa w Połtawie, obywatela Austro-Węgier Franza Fiodorowicza Uisa. W 1929 roku z tego małżeństwa przyszła na świat córka Galina.

Łagry

Do 1929 Kalnyj kontynuował służbę na Ukrainie, po czym został przeniesiony na Daleki Wschód a następnie do Stalingradu i na północny Kaukaz. W 1934 roku został naczelnikiem sztabu 33. brygady zmechanizowanej w Nowym Peterhofie pod Leningradem a następnie w 1936 roku jej dowódcą. W 1935 roku awansowano go na stopień pułkownika. W dniu 21 stycznia 1938 roku w ramach wielkiej czystki został aresztowany przez NKWD i wyrokiem trybunału wojskowego skazany „za udział w przymykaniu oczu na strzelaniach inspekcyjnych” na karę 8 lat obozów pracy, wskutek czego znalazł się w łagrach NKWD. Po agresji Hitlera na ZSRR uwolniono go w październiku 1941 roku z łagrów i skierowano do dalszej służby wojskowej w Armii Czerwonej. Był dowódcą  jednostek szkolnych. W 1943 roku za zasługi odznaczono go Orderem Czerwonej Gwiazdy. W sierpniu 1944 znalazł się w szeregach 2. Frontu Białoruskiego jako zastępca dowódcy 35. korpusu strzelców.

Boje pod Ostrołęką

Na początku listopada 1944 został dowódcą sowieckiej 290. Dywizji Strzeleckiej i jednocześnie otrzymał Order Wielkiej Wojny Ojczyźnianej za boje pod Ostrołęką w sierpniu i wrześniu 1944 roku. We wniosku o przyznanie tegoż orderu napisano: Podczas zdobywania twierdzy i miasta Ostrołęka oraz poszerzania przyczółka mostowego na zachodnim brzegu Narwi, towarzysz Kalny znajdował się bezpośrednio w jednostkach korpusu (sowieckiego 35. korpusu strzelców – przyp. S.A.), skąd szybko i precyzyjnie informował dowództwo o zidentyfikowanym ugrupowaniu wroga i jego środkach ogniowych, co przyczyniło się do szybkiego podejmowania decyzji i organizacji przeciwdziałania planom przeciwnika. Towarzysz Kalny trafnie oceniając sytuację, niezwłocznie wyruszał do pułku w niebezpieczne rejony natarcia, aby zapobiec działaniom wroga i pomóc dowódcy pułku w podejmowaniu decyzji. Towarzysz Kalny trafnie kierował dowódcami dywizji w celu wypełnienia zadań postawionych przed korpusem. Jako dowódca 290. Dywizji Strzelców w składzie 35. korpusu strzelców 3. Armii generała Aleksandra Gorbatowa w ramach 2. Frontu Białoruskiego wziął udział w szturmie Prus Wschodnich w styczniu 1945 roku i „bohatersko” poległ 21 stycznia 1945 roku w walkach pod Jedwabnem. Pochowano go z honorami w Grodnie, w parku w samym centrum miasta, naprzeciw pomnika i placu Lenina. Niedawno odtajnione dokumenty sowieckie z Centralnego Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej w Podolsku koło Moskwy rzucają nowe światło na okoliczności jego śmierci.

Sławomir Ambroziak

cdn.

Od Redakcji: Niniejszy tekst stanowi opowieść z Jedwabna, która ostatecznie nie znalazła się w treści książki „Dawne Jedwabno w stu ilustrowanych opowieściach” wydanej w 2025 roku przez Oficynę Wydawniczą „Retman” z Dąbrówna.{/akeebasubs}