DWIE DATY LOKACJI
W literaturze funkcjonują dwie daty lokacji Rum. Część historyków pisze, że lokowano je w 1557 roku jako wieś czynszową. Natomiast w niemieckiej literaturze podaje się, że Rumy lokowano 10 grudnia 1566 roku. Zasadźcą był Paweł Kozak z Mikosz, który otrzymał 10 włók sołeckich.
W 1663 r. wieś została wydzierżawiona pułkownikowi Krzysztofowi Albrechtowi von Schönaich. W latach 1709-1711 Rumy dotknęła zaraza dżumy. Wolnizny powstałe na skutek zarazy obsadzone zostały asekurantami, którzy otrzymywali do zasiedlenia pustki i czasowe zwolnienie z podatków w zamian za późniejszy, wysoki czynsz.
BAPTYŚCI
W 1849 r. Gottlieb Groß kupił w Rumach kawałek gruntu. Groß jest uważany za pierwszego baptystę na Mazurach. W 1857 r. odbył się w Rumach pierwszy na Mazurach chrzest baptystów, a w 1861 r. założono tu ich pierwszą gminę. Rok później liczyła już ona około 200 wiernych. W 1864 r. wybudowano dom modlitewny, który przetrwał do naszych czasów, ale jest niestety mocno zmieniony przez dobudówkę i styropian. Z Rum baptyści zaczęli rozprzestrzeniać się na całe Mazury. W 1865 r. prawie połowa mieszkańców wsi wyjechała do Rosji na Wołyń, a stamtąd w 1890 r. większość udała się do Ameryki Północnej. Baptyści w Rumach kontynuowali działalność pod kierownictwem Friedricha Kottkego. W 1867 r. gmina liczyła 377 wiernych, a dwa lata późnej około 500. W 1878 r. skupiała 1300 osób z 80 miejscowości. Z zakładanych przez gminę w Rumach stacji duszpasterskich narodziły się nowe gminy. Z czasem centralnym ośrodkiem baptystów na południowych Mazurach stało się Szczytno. Przed I wojną światową gmina w Szczytnie nosiła oficjalną nazwę: „Gmina Rumy z siedzibą w Szczytnie”. Baptyści w Rumach od połowy XIX w. posiadali własny cmentarz.
MŁYN, SZKOŁA, KARCZMA
W 1840 r. wieś została podzielona na dwa sołectwa (Rumy A i Rumy B). Właścicielami młynów przed wojną byli: Wilhelm Dörk i Poppek. Pierwszy młyn był napędzany silnikiem gazowym, drugi silnikiem spalinowym. Był tu też jeszcze jeden niewielki drewniany wiatrak, którego właścicielem był Willy Bialluch.
Szkoła w Rumach istniała już przed 1730 rokiem. {akeebasubs !*}
Aby zapoznać się z pełną treścią artykułu zachęcamy
do wykupienia e-prenumeraty.
W połowie XIX w. właścicielem karczmy był tu Żyd Joseph Marulinsky. W pierwszej połowie XX w. gospody w Rumach prowadzili C. Wettengel (funkcjonowała u niego również poczta) Emil Domick i G. Brzezinski. Polakowski prowadził gospodę dla York’schen Jäger (szczycieńskich strzelców).
I WOJNA ŚWIATOWA
24 sierpnia 1914 r. w Rumach pojawili się rosyjscy żołnierze z VI Korpusu zmierzającego na Biskupiec. Według wspomnień ówczesnej mieszkanki Rum, by uchronić się przed niekontrolowanym rabunkiem poczęstowano Rosjan koszami owoców. Żołnierze owoce przyjęli, jednocześnie zażądali od rodziny i sąsiadów tej mieszkanki, by upieczono im chleb, co też do późnej nocy robiono. Wieczorem Rosjanie rozłożyli się we wsi na biwak. Była ciepła, sierpniowa noc i wokół było słychać piękne rosyjskie pieśni. Przez 3 dni panował spokój, jednak 27 sierpnia po przegranej bitwie pod Zerbuniem żołnierze rosyjscy zaczęli się w nieładzie cofać na Szczytno. Słychać było odgłosy wybuchów. W Rumach doszło do niewielkich potyczek. Spłonęło gospodarstwo Rembitzkiego. Starsze małżeństwo i młody mężczyzna zostali zabrani przez Rosjan na zesłanie. Ten ostatni jednak po wojnie wrócił. 28 sierpnia po południu Rosjanie wycofali się z Rum, a wieczorem pojawili się tu podążający za nimi żołnierze niemieccy. Jeszcze tego samego dnia, późnym wieczorem niespodziewanie nadjechała rosyjska kolumna amunicyjna. Doszło do dłuższej wymiany ognia. Rano żołnierze niemieccy przyprowadzili do wsi schwytanych Rosjan. Pamiątką po odwrocie żołnierzy rosyjskich jest kwatera wojenna na cmentarzu ewangelickim, miejsce pochówku 3 cywilnych ofiar wojny.
W 1937 r. odsłonięto pomnik poświęcony mieszkańcom Rum poległym w trakcie I wojny światowej.
CENTRUM RUCHU POLSKIEGO 24 sierpnia 1860 r. urodził się w Rumach Bogumił Labusz (senior), współzałożyciel Mazurskiej Partii ludowej. W 1920 r. w trakcie plebiscytu, gdy mieszkańcy Mazur mieli zdecydować czy chcą należeć do Polski czy do Prus Wschodnich (Niemiec), doliczono się tu 27 głosów oddanych na Polskę. Za Niemcami głosowało 714 osób. Pomimo przegranej, był to dla Polski wyjątkowo dobry wynik świadczący o tym, że Rumy były jednym z centrów ruchu polskiego na Mazurach. 16 lipca 1938 r. dotychczasową nazwę wsi zmieniono na Rummau.
WEJŚCIE SOWIETÓW
Sowieci wkroczyli do Rum w styczniu 1945 r. Mieszkańcy, którzy pozostali we wsi przeżyli wówczas straszne chwile. Rosjanie zamordowali 11 osób, uprowadzono 27, w trakcie ucieczki zginęły 2 osoby. 96 mieszkańców Rum poległo, służąc w niemieckim wojsku.
23 stycznia 1946 r. Rosjanie chcieli zarekwirować w Rumach zboże przeznaczone przez władze polskie na świadczenia rzeczowe. Na skutek odmowy jego wydania ostrzelali stodołę pociskami zapalającymi. Zgromadzone w niej zboże spłonęło.
WARTO ZOBACZYĆ
Rumy to jedna z najdłuższych na Mazurach ulicówek. Zachowało się tu kilka ciekawych budynków mieszkalnych i gospodarczych, m. in. młyn i kuźnie. W Rumach znajdują się trzy cmentarze: ewangelicki po lewej stronie drogi do Łupowa, baptystów po prawej stronie tej samej drogi i ewangelicki położony na południowy-zachód od środka wsi.
Wieś jest położona malowniczo pomiędzy pagórkami.
Witold Olbryś{/akeebasubs}