RELACJE MIĘDZY KATOLIKAMI I EWANGELIKAMI

W XVIII wieku katolikami z Klonu opiekowali się księża z Myszyńca. Wyjątkowo w 1849 r. pozwolono na odprawienie nabożeństwa dla katolików w kościele ewangelickim w Rozogach księdzu Franciszkowi Krause, który w tym czasie prowadził na południu powiatu szczycieńskiego misje.

W 1852 r. założono w Klonie katolicką szkołę na Mazurach. Jej budynek, w odróżnieniu od szkoły ewangelickiej, był murowany. Od 1 października uczył w niej nauczyciel Wojciechowski. W grudniu 1852 r. do szkoły tej uczęszczało 45 dzieci. Później były tu dwie klasy. Stosunki pomiędzy katolickimi i ewangelickimi mieszkańcami wsi układały się dobrze. Popsuć to starały się władze, zwłaszcza w okresie kulturkampfu (1871–1878). Na przykład powiatowy inspektor oświaty, którym z zasady był ewangelik, nękał nadmiernymi kontrolami ks. Augustyna Stocka, zarzucając mu różne nieprawidłowości. W 1881 r. zarzucono nauczycielowi prowadzenie nauki religii na poziomie średnim i wyższym wyłącznie w języku polskim. Inspektor nakazał natychmiastowe zaprzestanie tego procederu. Najbardziej zażarta walka toczyła się o dzieci z małżeństw mieszanych, aby przeciągnąć je na stronę ewangelicką.{akeebasubs !*}

BUDOWA KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO

O budowie kościoła w Klonie myślano już w 1849 r. Wówczas to planowano za 500 talarów kupić posiadłość gospodarza Michała Pliszki. Kościół wzniesiono w latach 1859-1861. Jego budową kierował ks. Jordan z Lesin Wielkich. Koszt inwestycji wyniósł 3600 talarów, które pochodziły od Towarzystwa św. Wojciecha oraz z datków. Świątynię wzniesiono w stylu neogotyckim z kamienia polnego. Pierwszym stałym duszpasterzem został tu ks. Jan Heller z Olsztynka. Jego następcą był od marca 1865 r. do 25 sierpnia 1869 r. ks. August Weichsel, który w 1866 r. wybudował plebanię i budynki gospodarcze oraz dokupił 50 mórg ziemi z ogrodem i łąką. 8 października 1869 r. ks. bp Filip Krementz dokonał konsekracji kościoła pod wezwaniem Znalezienia Krzyża Świętego i św. Jana Chrzciciela. 1 kwietnia 1869 r. władze uznały istnienie nowej parafii w Klonie, co 23 lutego 1870 r. potwierdzone zostało przez biskupa. W 1869 r. wybudowano też drewnianą dzwonnicę dla dwóch zakupionych za kwotę 242 talarów dzwonów. W 1885 r. zamontowano wykonane przez Henryka Józefa Splietha, rzeźbiarza z Elbląga, dwa boczne ołtarze.

DUSZPASTERZE

Kolejnym proboszczem był ks. August Stock, który 8 września 1886 r.  przeniesiony został do Purdy, a na jego miejsce przyszedł ks. Wiktor Warkowski z Lesin Wielkich. Od listopada 1891 r. do 1898 r. proboszczem w Klonie był Jan Kossendey, a po nim do 1898 r. Andrzej Bajeński. W 1903 r. proboszczem został ks. Karol Jabłonka. To za jego czasów w 1910 roku zbudowano wieżę kościelną, na której zamontowano 3 wiszące wcześniej w drewnianej, wybudowanej w 1869 r.  dzwonnicy, dzwony. W trakcie I wojny zostały one zarekwirowane. Nowe zawieszono około 1920 r. W 1920 r. Jabłonka przeniesiony zostaje do Wielbarka i obowiązki duszpasterskie w Klonie wykonywał Paweł Grunberg. W 1925 r. do liczącej 810 wiernych parafii należało 27 miejscowości. W 1925 r. we wsi po polsku mówiło jeszcze 72% mieszkańców. Od 1926 r. proboszczem w Klonie był Karol Langeald. W późniejszym okresie proboszczem obowiązki te pełnił Pater Georg Heide.

Początkowo cmentarz funkcjonował wokół kościoła, później stopniowo powiększano go w kierunku północnym. Zachowały się na nim ciekawe, kute krzyże. W 1938 r. naziści nakazali usunąć z krzyża stojącego na grobie Wilema Polaka polski napis:

Tu spoczywa w Bogu Wilem Polak z Klonu

urodził się [....] 1830, zmarł [....] 1881

Na odwrocie krzyża ślad napisu:

Niech spoczywa w pokoju wiecznym.

Witold Olbryś{/akeebasubs}