Z historii Olszyn cz.2

CIASNA SZKOŁA

Pierwsza jednoklasowa szkoła funkcjonowała w Olszynach od początku XVIII w.

Z historii Olszyn cz.2 — Nowa szkoła, spalona w 1945 r. Przed szkołą pomnik upamiętniający mieszkańców Olszyn poległych w trakcie I wojny światowej

Mieściło się w niej również mieszkanie nauczyciela. Wraz ze wzrostem liczby mieszkańców potrzebny był większy budynek. W 1800 r. zbudowano nową szkołę, w której były dwie duże klasy i mieszkanie dla nauczyciela. Drugi nauczyciel wynajmował mieszkanie prywatnie. Utrzymanie szkoły i dwóch nauczycieli było dla wsi dużym obciążeniem. Gdy świadczenia na utrzymanie szkoły były podnoszone, to zdarzało się, że dochodziło do buntów. 100 lat później budynek znowu okazał się być za ciasny. Wynajęto wtedy na potrzeby szkoły jedną salę u stelmacha Schiwego. Drewniany budynek groził zawaleniem już przed I wojną światową. Pełnił on funkcję szkoły do 1927 r., kiedy to został sprzedany i zbudowano nową szkołę, która była ozdobą wsi. Budynek ten spłonął w 1945 r.

TRUDNA MELIORACJA

Olszyny nie były położone w terenie mocno zabagnionym, nie mniej jednak konieczne okazało się stworzenie odpowiedniego odwodnienia. W 1869 r. wykopano dwa kanały (wschodni i zachodni). Prace te nie przyniosły odpowiedniego rezultatu. By melioracja na tych terenach mogła przebiegać sprawnie, konieczna była współpraca z władzami po drugiej stronie granicy. Nie było to możliwe za rządów carskich, gdyż na terenach przygranicznych celowo ze względów strategicznych utrzymywano zabagnienie. Sytuacja poprawiła się dopiero, gdy po I wojnie światowej władze polskie zgodziły się na pogłębienie w okolicach Chorzel rzeki Orzysz.

Stara szkoła, sprzedana w 1927 r., rozebrana po 1945 r. Stała w miejscu obecnej świetlicy wiejskiej

OTWARCIE NA ŚWIAT

Olszyny miały bardzo korzystne połączenia komunikacyjne.{akeebasubs !*}

Aby zapoznać się z pełną treścią artykułu zachęcamy
do wykupienia e-prenumeraty.

{/akeebasubs}{akeebasubs *} Leżały przy drodze Szczytno – Rozogi – Myszyniec. W drugiej połowie XIX w. poprowadzono przez wieś szosę. W 1934 r. została ona przekształcona z drogi powiatowej na drogę pierwszego porządku, podlegającą pod zarząd prowincji. 15 sierpnia 1884 r. oddano do użytku biegnącą w pobliżu Olszyn linię kolejową. Wieś otworzyła się na świat. Kilku mieszkańców znalazło pracę na kolei. W Olszynach wybudowano skromny, drewniany dworzec. Zawiadowcami dworca byli: Karl Wolger, Alfred Sontowski, Wilhelm Neumann. Otworzono posterunek pocztowy, z którego listy zabierał przejeżdżający przez wieś pociąg.

OD DREWNIANYCH DO MUROWANYCH

Kwatera pierwszowojenna na cmentarzu komunalnym w Olszynach

W Olszynach, jak i w innych mazurskich wsiach do XX w. jedynym budulcem było drewno. Domy wznoszono szczytami do drogi. Dachy kryto słomą lub trzciną. Naprzeciwko domu stała drewniana obora, a podwórze zamykała od tyłu stodoła. Pomiędzy domem a drogą umiejscowiony był ogródek kwiatowy. Cała zagroda otoczona była płotem. Drewniane budownictwo w Olszynach było dosyć skromne, nie wyróżniało się jakimiś ozdobnymi detalami architektonicznymi. Z drewna wzniesiona była m.in. gospoda Teicherta i stara szkoła. W 1913 r. miał miejsce poważny pożar, w wyniku którego spłonęła zachodnia część wsi. W miejsce spalonych, drewnianych budynków wzniesiono solidne, murowane domy z czerwonej cegły. Niektóre z nich stoją do dzisiejszego dnia.

I WOJNA ŚWIATOWA

1 sierpnia 1914 r., o godzinie 18 przyszła wiadomość o mobilizacji. Kierownik szkoły Aron polecił nauczycielowi Kiyowi, by zadzwonił szkolnym dzwonkiem (przymocowainym do zewnętrznej ściany szkoły). Następnego dnia naczelnik urzędu wręczył rezerwistom karty mobilizacyjne. W godzinach popołudniowych dworzec zapełnił się wyjeżdżającymi do wojska i żegnającymi ich ludźmi. 21 sierpnia 1914 r. w Olszynach pojawili się żołnierze rosyjscy. Wieś została częściowo ograbiona, zamordowano 10 cywilów. Zginęli: Kiy M., Tutas S., Kiy G., Scharnowski G, Makrutzki G., Dominik W., Olschewski F., Patz M., Olschewski J., Gayk W., David J., Kowalzig W.

28 sierpnia 1914 r. do Olszyn ponownie dotarły wycofujące się po przegranej bitwie pod Zerbuniem odziały rosyjskiego VI Korpusu, którego poszczególne oddziały zatrzymały się dopiero w miejscowościach położonych na wschód od Szczytna. 30 sierpnia z pozycji pomiędzy Młyńskiem a Olszynami artyleria rosyjska ostrzelała Szczytno, co wraz z wywołanym wcześniej przez żołnierzy tego Korpusu pożarem zamieniło je w morze ruin.

Ponownie żołnierze rosyjscy pojawili się w Olszynach w listopadzie. 11 listopada w wyniku ataku oddziału Kozaków na pociąg pomiędzy Jerutami a Olszynami zginęło 13 cywili i 6 żołnierzy. Zabitych upamiętniał ustawiony po wojnie dębowy monument.

Spośród pochodzących z Olszyn żołnierzy w trakcie I wojny polegli: Kazcinski F., Jondral J., Dzudzek F., Kowalzig E., Kowalzki K., Monka Fr., Kaczinski F., Moselewski G., Kowalzik W., Borowski J., Scharnowski E., Blaschkowski, Jondral K., Czeranski J., Kaczinski K., Pustolla F., Borkowski K., Sadlowski G., Kowalzik K., Becker G., Kompa G., Czepan R., Ptassek E., Kowalzik G., Spena K., Ptassek G., Sengotta K.

Poległych upamiętniał pomnik stojący przed szkołą. Był to ustawiony na podmurówce z kamienia głaz, na którym wyryto nazwiska żołnierzy.

Na cmentarzu za wsią w wojennej kwaterze pochowano 8 żołnierzy armii rosyjskiej i jednego żołnierza armii niemieckiej. Kwatera ta dała początek cmentarzowi wiejskiemu. Wcześniej mieszkańcy Olszyn chowani byli na cmentarzu przykościelnym w Jerutkach. Jedyna zachowana kwatera cywilnej ofiary wojny znajduje się w lesie 500 m na północ od cmentarza. Spoczywa w niej Johan Olschewski, zabity 30 sierpnia 1914 r.

Witold Olbryś{/akeebasubs}