Krzyżacy zbudowali w Jedwabnie pomiędzy 1370 a 1380 rokiem drewniano-ziemny zameczek myśliwsko-obronny, prawdopodobnie na miejscu dawnego gródka Prusów. Zameczek w Jedwabnie przetrwał do 1827 roku.
Strażnica myśliwska
Pastor Caspar Hennenberger (1529–1600) w 1584 roku wydał „Krótki i prawdziwy opis kraju w Prusach”, gdzie na podstawie wcześniejszych kronik przedstawił między innymi krótki opis Galindii, krainy dawnych Prusów, na terenie której za czasów krzyżackich powstało Jedwabno. O „Galinder Land” czyli „Ziemi Galindzkiej” pastor Hennenberger napisał tak: Tę ziemię Zakon zastał opuszczoną. Jak stała się ona pustą, można znaleźć we wszystkich Pruskich Kronikach, stąd przytaczanie tego nie jest konieczne. Ale ona także i dzisiaj w wielu miejscach jest pusta. Okrutna dzicz, bagna, mokradła i jeziora są w środku niej. Swą nazwę ma od Galindo, syna króla Wejdewuta, który to miał swą siedzibę na wysokiej górze, którą jeszcze to nazywa się Galindzką Górą. Graniczyła z Mazowszem, granicą także była rzeka Łyna, inne granice pozostają nieznane. Wedle Hennenbergera, Zakon Krzyżacki na Ziemi Galindzkiej wybudował zamek i miasto Nidzica, zamek Szczytno, miasto Pasym, miasto i zamek Barczewo, zamek Szestno, miasto Mrągowo, zamek Giżycko oraz strażnice myśliwskie Spychowo, Majcz, Wielbark, Jedwabno i Rozogi. W 1595 roku Hennenberger napisał o zameczku w Jedwabnie: Gedwabenen ma mały zamek myśliwski (Jagdbude) na starym wzgórzu zamkowym i wiele jeleni jest tam łapanych.{akeebasubs !*}
Aby zapoznać się z pełną treścią artykułu zachęcamy
do wykupienia e-prenumeraty.
Sokolnia
Zameczek krzyżacki w Jedwabnie zbudowano na niewielkim wzniesieniu, wykorzystując jego ówczesne znakomite położenie obronne między wodami i terenami podmokłymi, utrudniające dostęp do niego. Na przestrzeni wieków stosunki wodne znacząco się zmieniły, jednakże wciąż można dostrzec zalety takiej lokalizacji strażnicy. Według dokumentu z 1397 roku, na uzbrojeniu zameczku w Jedwabnie znajdowały się dwie ciężkie kusze, dwa miotacze i strzały w ilości trzech i pół kopy. Na zameczku za czasów krzyżackich znajdowała się również sokolnia i uprawiano tu sokolnictwo, czyli łowy za pomocą ptaków drapieżnych, jak również handlowano tymi ptakami. Jednym z głównych punktów wykorzystywanych do łowów była góra Falkenberg czyli Sokola Góra, położona w lesie na prawo od drogi do Nidzicy, w miejscu gdzie przecina ją droga z Szuci do Dłużka. Po upadku Zakonu Krzyżackiego dawny zameczek służył jako dom mieszkalny dla kolejnych pastorów w Jedwabnie. W dniu 14 listopada 1806 roku, uciekając przed Napoleonem i jego wojskami, w zameczku w Jedwabnie u pastora Johanna Grala i jego żony Johanny zatrzymał się na krótki odpoczynek król pruski Fryderyk Wilhelm III i królowa Luiza wraz z dziećmi i małym dworem. Para królewska w „zameczku” Grallów ogrzała się i została ugoszczona gorącymi napojami, po czym ruszyła w dalszą drogę. W 1827 roku zameczek został rozebrany a na jego fundamentach zbudowano plebanię ewangelicką, która przetrwała do dziś.
Pierwszy dokument i kościół
Najwcześniejszą wzmiankę pisaną o Jedwabnie zawiera dokument krzyżacki z 1383 roku, dotyczący budowy zamku w Nidzicy, który mówi, iż do jego zbudowania wykorzystano wapno pochodzące z Geduwene, czyli z Jedwabna. Jeszcze przed rokiem 1400 obok zameczku zbudowano drewniany kościół. Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku Krzyżacy sporządzili w 1411 i 1419 roku spis szkód. O Jedwabnie widnieje tam następujący zapis: Kościół w Jedwabnie (Gedenabin) poniósł szkodę 100 grzywien, obrazy zostały zniszczone, przybory kościelne zabrane, woda święcona wylana. Duchowny poniósł szkodę 100 grzywien.
W roku 1525 ostatni wielki mistrz krzyżacki Albrecht Hohenzollern przeszedł na luteranizm i został księciem pruskim. Prusy Książęce w ten sposób stały się pierwszym państwem protestanckim na świecie. Również kościół w Jedwabnie stał się ewangelicki.
Sławomir Ambroziak
Od Redakcji: Niniejszy tekst stanowi poszerzoną opowieść z Jedwabna, która znalazła się w treści książki „Dawne Jedwabno w stu ilustrowanych opowieściach”, wydanej w sierpniu 2025 roku przez Oficynę Wydawniczą „Retman” z Dąbrówna. Książka ukazała się właśnie po raz drugi i jest już dostępna w sprzedaży internetowej w serwisie Moja Biblioteka Mazurska oraz w sieci księgarń Książnicy Polskiej w Szczytnie i Olsztynie.{/akeebasubs}