CMENTARZ RODOWY
W pobliżu Kowalika znajduje się jeden z najciekawszych cmentarzy w powiecie szczycieńskim. Próżno go jednak szukać na mapach. Jest to cmentarz rodowy przy nieistniejącym dworze Waldburg.
W 1822 r. trzej bracia Możdżenie założyli niedaleko Kowalika osiedle szkatułkowe. W 1857 r. nazwę Schaotulletz zmieniono na Waldburg.
Około 1849 r. osiedle zostało wykupione i przekształcone w dwór. Nowy właściciel Scheumann ogłosił w 1849 r., że chce wybudować parową gorzelnię. W 1862 r. właściciel dóbr planował jakąś inwestycję, ponieważ dał ogłoszenie, że poszukuje ceglarzy (ludzi, którzy na miejscu wypalą cegły). W 1859 i 1862 r. w Waldburgu chciano zatrudnić ogrodnika, więc interesy musiały iść dobrze. Dwa lata później w szczycieńskim tygodniku urzędowym zmieszano ogłoszenie o aukcji przedmiotów, należących do wdowy Scheumann.
W 1909 r. niemieckie gazety alarmowały o wykupowaniu niemieckiej ziemi w Prusach Wschodnich przez Polaków. Wówczas to liczące około 800 mórg dobra Waldburg kupił za kwotę 180 tysięcy marek niejaki Dzierzgowski. Dwór stał jeszcze wiele lat po wojnie. Rozebrany został w latach osiemdziesiątych.
W 1928 r. Waldburg i pobliska wieś Kowalik zostały połączone.
Cmentarz rodowy w Kowaliku jest jednym z najlepiej zachowanych cmentarzy rodowych w regionie. {akeebasubs !*}
Aby zapoznać się z pełną treścią artykułu zachęcamy
do wykupienia e-prenumeraty.
Dane z żeliwnych krzyży.
Wilhelmine Panritz geb. Von. Hertzberg 31.12.1800 – 22.03.1882
Carl Scheumann 21.05.1823 – 12.06.1863
Amelie Lukowsky geb. Scheumann
Charlotte Lorek geb. von Hertzberg
Charlotte Ertmann geb. Scheumann
Wilhelmine Heinriette Scheumann 12.12.1818 – 27.03.1862
Albert Scheumann 05.06.1858 – 15.05.1859
Gustaw Scheumann 27.06.1855 – 04.08.1857
Marie und Elizabeth Goerig
Anna Gortitza geb. Scheumann 11.12.1853 – 27.11.1886
CMENTARZ WIEJSKI
Cmentarz wiejski (ewangelicki) założony został w połowie XIX w. Położony jest w lesie, pierwotnie w polu, przy północno-wschodnim skraju wsi. W XIX w. znajdował się po północnej stronie drogi. Obecnie nie ma tam już na powierzchni śladów pochówków, a cmentarz znajduje się po południowej stronie drogi. Na mapach można prześledzić, jak cmentarz funkcjonował najpierw po północnej, później po obu, a na koniec już tylko po południowej stronie. Stan jego zachowania jest zdecydowanie gorszy od stanu pobliskiego cmentarza rodowego. Trudno dzisiaj stwierdzić, na ile jest to skutek dewastacji, a na ile rozpadu kiepskich materiałów, z których nagrobki były wykonane.
Zachował się tu, otoczony żeliwnym płotkiem, grób rodziny Bombosch oraz betonowy krzyż na grobie Wilhelma Czerlinskiego (1861 – 1908).
Na cmentarzu tym znajduje się też dobrze utrzymana kwatera wojenna. Mogiła zbiorowa założona jest na planie prostokąta. Otoczona została granitowym krawężnikiem. Obok stoi wysoka na 1,5 m stela. W mogile spoczywa 11 żołnierzy armii niemieckiej, poległych 28.01.1915 r.
Spis poległych żołnierzy:
Utffz. Hermann [Otto] Krause, 3. Komp. Landst. Batl. Deutsch-Eylau I, † 28.1.1915
Gefr. Emil Nickel, 3. Komp. Landst. Batl. Deutsch-Eylau I, † 28.1.1915
Gefr. Josef Reich, 3. Komp. Landst. Batl. Deutsch-Eylau I, † 28.1.1915
Wehrm. Franz Aßmann, 3. Komp. Landst. Batl. Deutsch-Eylau I, † 28.1.1915
Wehrm. Bruno Fregin, 3. Komp. Landst. Batl. Deutsch-Eylau I, † 28.1.1915
Wehrm. Franz Goschke, 3. Komp. Landst. Batl. Deutsch-Eylau I, † 28.1.1915
Wehrm. Adam Meißner, 3. Komp. Landst. Batl. Deutsch-Eylau I, † 28.1.1915
Wehrm. Otto Polakowski [Pollakowski], 3. Komp. Landst. Batl. Deutsch-Eylau I, † 28.1.1915
Ulan Michael Pisarek, 4. Esk. Ulan. Regt. 9, † 28.1.1915
Ulan Karl Schnuter [Schnuhr], 4. Esk. Ulan. Regt. 9, † 28.1.1915
Ulan Reinhold Templin, 4. Esk. Ulan. Regt. 9, † 28.1.1915
Witold Olbryś{/akeebasubs}