Nadciśnienie tętnicze zgodnie z definicją to trwałe podwyższenie ciśnienia tętniczego spowodowane różnorodnymi czynnikami genetycznymi i środowiskowymi. Oznacza to, że chwilowy skok ciśnienia do 180/90 mmHG występujący na przykład po zdenerwowaniu nie oznacza jeszcze, że chorujemy na nadciśnienie. Ale jeśli przez większą część dnia mamy ciśnienie 145/95 mmHG oznacza to, że jesteśmy chorzy i powinniśmy być leczeni.

W przypadku nadciśnienia pierwotnego nie da się wskazać jednej konkretnej przyczyny, jednak naukowcy dosyć dokładnie poznali mechanizmy fizjologiczne, które decydują o wysokości ciśnienia tętniczego krwi. Badania naukowe wykazały, że wartość ciśnienia tętniczego zależy od trzech czynników: siły skurczu mięśnia sercowego (fachowo podręczniki medyczne używają określenia – pojemność minutowa serca), elastyczności dużych naczyń krwionośnych, oraz oporu naczyniowego. O oporze naczyniowym decyduje natomiast napięcie małych naczyń krwionośnych oraz tak zwana lepkość krwi. Te trzy czynniki łatwo jest zapamiętać, jeśli uświadomimy sobie, że nasz układ krążenia też składa się z trzech elementów. Serce, naczynia krwionośne, oraz krążąca krew to główne elementy układu krążenia. Stan tych trzech składowych decyduje o wysokości ciśnienia. {akeebasubs !*}

{/akeebasubs}{akeebasubs *} Serce jako mięsień może kurczyć się szybko lub wolno, słabiej lub mocniej. Praca serca będzie miała wpływ na ciśnienie. Tętnice mogą być miękkie i elastyczne i wtedy ciśnienie będzie niższe, mogą jednak być twarde i sztywne i wówczas ciśnienie będzie wyższe. Tak samo krew może być gęsta i lepka i wówczas organizm musi utrzymywać wyższe ciśnienie, aby zapewnić dopływ krwi do każdej komórki. Nasz styl życia ma ogromny wpływ na funkcjonowanie naszego układu krążenia. Nasze codzienne decyzje, oraz wybory wpływają na wysokość ciśnienia. Warto mieć tego świadomość i rozumieć zależności pomiędzy naszym stylem życia a zdrowiem. Pozwoli to dokonywać dobrych wyborów. Napięcie emocjonalne, stres, rodzaj spożywanego pokarmu, ilość wypijanej wody, aktywność fizyczna, a nawet głębokość oddechów oraz ilość dostarczanego tlenu decydują o wysokości ciśnienia krwi. Im wyższe ciśnienie, tym niestety większe ryzyko śmierci.
Badania pokazują, że wysokość ciśnienia rośnie wraz z wiekiem.  Główną przyczyną takiego stanu jest stwardnienie tętnic w przebiegu miażdżycy. Miażdżyca tętnic to inaczej arterioskleroza. Słowo skleroza jest zaczerpnięte z języka łacińskiego, w którym oznacza właśnie stwardnienie. Gdy dziecko rodzi się, jego tętnice są elastyczne. Gdy następuje skurcz serca i kolejna porcja krwi jest wtłaczana do aorty, rozszerza się ona bez problemu. Gdy kończy się skurcz komory serca i zastawki zamykają się, poszerzona aorta, dzięki swej elastyczności, obkurcza się, przesuwając dalej krew. Elastyczne naczynia wspomagają pracę serca, które może pracować bez wysiłku przy niskich wartościach ciśnienia. Niestety z biegiem lat, wskutek spożywania pokarmów zawierających cholesterol rozwija się miażdżyca. Złogi cholesterolu odkładają się w ścianie tętnic. Tworzą się blaszki miażdżycowe, które następnie ulegają zwapnieniu. Ściana aorty staje się twarda i traci swoją elastyczność. To powoduje, że przy każdym skurczu serca ciśnienie bardzo się podnosi i rozwija się choroba – nadciśnienie tętnicze. Zmiany miażdżycowe w aorcie można uwidocznić w badaniach diagnostycznych. Nieraz gdy przeglądam zdjęcia rtg klatki piersiowej swoich pacjentów, w opisie pojawia się zdanie – „sklerotyzacja łuku aorty”. Oznacza to zaawansowane zmiany miażdżycowe oraz zwapnienie ściany naczynia. Takie naczynie traci swoją elastyczność. Również badanie USG pozwala uwidocznić blaszki miażdżycowe w aorcie, a także w tętnicach szyjnych. Wielokrotnie widziałem pacjentów, których tętnice szyjne były bardzo mocno zwężone przez złogi cholesterolu. Grozi to oczywiście zablokowaniem przepływu krwi i śmiercią z powodu niedokrwienia mózgu. Zanim jednak to się stanie przyczynia się do wzrostu ciśnienia.
Niestety nie ma skutecznych leków, które pozwoliłyby usuwać blaszki miażdżycowe. O miażdżycy ludzie powinni myśleć w młodym wieku i stosować taką dietę, aby miażdżyca się nie rozwijała. Ograniczenie cholesterolu w diecie jest najlepszym sposobem zapobiegania miażdżycy. Cholesterol znajduje się tylko w produktach zwierzęcych, więc warto je ograniczać. Niestety wciąż panuje w społeczeństwie przekonanie, że mięso jest najlepszym pokarmem i bez niego nie da się żyć. Wielokrotnie spotykam się z sytuacją, gdy matka mówi do dziecka, które nie ma specjalnej ochoty na obiad, aby przynajmniej kotlet zjadło. To surówka i ziemniaki są najlepszą częścią posiłku i do ich zjadania powinniśmy zachęcać nasze dzieci.
Jeśli jednak mamy nadciśnienie tętnicze, oraz zaawansowane zmiany miażdżycowe to jeszcze nie oznacza, że wszystko jest stracone i nie ma dla nas ratunku. Jak wspomniałem na wstępie, na wysokość ciśnienia wpływają jeszcze dwa inne czynniki: praca serca oraz opór naczyniowy. W następnych artykułach pokażę jak nasz styl życia wpływa na te dwie funkcje i co możemy zrobić, aby utrzymywać ciśnienie krwi na niskim poziomie.

Włodzimierz Tarasiuk
Autor jest lekarzem, specjalistą chorób wewnętrznych.  Pracuje jako lekarz rodzinny w Przychodni Vita-med. Pełni też dyżury w szpitalu na Oddziale Wewnętrznym.{/akeebasubs}