Naroński jest autorem Księgi nauk matematycznych (1659). Dzieło to miało stanowić zasadniczy podręcznik dla polskich inżynierów wojskowych i zawierało zagadnienia: arytmetykę, miernictwo, kartografię, perspektywę, fortyfikację i budownictwo cywilne.

Józef Naronowicz-Naroński - geodeta, kartograf, matematyk, inżynier, architekt (cz.II)Składa się z trzech tomów: t.1 Arithmetica practica, t.2 Geometria albo rozmiar, t.3 Optica lubo Perspectiva. Tom 1 uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej, Dziś dzieło to znane jest tylko z rozprawy historycznej z 1936 r. Edwarda Stamma  pt.  „Z historji matematyki XVII wieku w Polsce”, w której przytoczył i omówił jego fragmenty. Tom 2 traktuje o geometrii i zawiera również rozdziały poświęcone przeprowadzaniu pomiarów i rysowaniu map, znajduje się w Bibliotece PAN w Krakowie, drukiem wydano tylko fragmenty dotyczące miernictwa i kartografii pt. „Kartografia. O delineacyjach miejsc różnych i czynieniu map geographice”. Tom 3 znajduje się w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego, drukiem wydano tylko księgę dotyczącą fortyfikacji pt. „Architectura militaris to iest budownictwo woienne”. Opisuje budowę obwarowań zamków i miast oraz sposoby ich zdobywania i bronienia. Jest to pierwszy podręcznik fortyfikacji w języku staropolskim. Zawiera czterojęzyczny słowniczek fachowych terminów oraz tablice przydatne przy budowie fortyfikacji. Księga nauk matematycznych jest ważnym dziełem polskiego piśmiennictwa naukowego. Pod względem wszechstronności i fachowości nie ma sobie równych. Obejmuje niemal całość ówczesnej wiedzy matematycznej i inżynierskiej, poczynając od arytmetyki przez geometrię z trygonometrią, geodezję i kartografię aż po budownictwo wojenne (fortyfikacje). Rękopis zawiera liczne własnoręczne ilustracje autora i jest napisany w języku staropolskim.{akeebasubs !*}

 

 

Aby zapoznać się z pełną treścią artykułu zachęcamy
do wykupienia e-prenumeraty.

{/akeebasubs}{akeebasubs *} 

W 1973 roku odnaleziono rękopiśmienną rozprawę Narońskiego o artylerii pt. „Artilleria, to jest nauka o działach i o wszelkiej armacie strzelbowej”. Uznaje się powyższą rozprawę za tom czwarty „Księgi nauk matematycznych”. Opisuje zagadnienia: historia artylerii i ręcznej broni palnej, działa oraz wozy służące do ich transportu, działomiary (przyrządy do określania kalibru kul), obliczania artyleryjskie, przyrządy celownicze, łoże działowe (elementy do mocowania lufy oraz komory zamkowej), przemieszczanie artylerii, porządki w składach broni i arsenałach, strzelanie do celu, planowanie potrzeb artylerii w czasie wyprawy w pole i w czasie obrony punktów umocnionych, materiały strzeleckie (siarka, saletra, proch), petardy i granaty oraz rakiety.

W sferze zainteresowań Narońskiego były też zagadnienia hydrotechniczne. W 1674 roku zaproponował na Prusach połączenie rzek i jezior siecią kanałów w celu stworzenia systemu dróg wodnych. Jednym z pomysłów Narońskiego był Kanał Mazurski. Prace nad projektem kontynuował Suchodolec z synem.  Połączono Jezioro Mamry przez rzekę Łynę i Pregołę z Królewcem o długości 50 km. Długość kanału (od jez. Mamry do rzeki Łyny) wynosi 50,4 km, w tym 20,5 km przypada na teren Polski, a 29,9 km na teren Federacji Rosyjskiej. Budowę kanału rozpoczęto w 1911 r., czyli 233 lata po śmierci Narońskiego, a zakończono w 1942 r. Koryto wykonane jest na całej długości, ale brakuje kilku śluz.

Naronowicz wykazał się również wybitną działalnością w dziedzinie architektury. Zaprojektował na terenie Prus Książęcych kilka pałaców i zamków dla arystokracji niemieckiej w Lochstädt, Rybakach, Rastemborku (Kętrzynie), Piławie, Kłajpedzie, Gąbinie, Labiawie. Był twórcą projektu przebudowy pałacu Dohnów w Wilkunach pod Królewcem. W 1667 roku dla Jerzego Fryderyka - starosty ryńskiego, Naroński zaprojektował barokowy pałac w  Prośnie. Jego dokonania świadczą o posiadaniu nieprzeciętnych zdolności i ogromnej pracowitości oraz o wykonywaniu pracy z wielkim zamiłowaniem.

Krzysztof Połukord{/akeebasubs}