Odkryte niedawno w Niemczech dokumenty rzucają nowe światło na budowę kościoła rzymskokatolickiego w Jedwabnie w latach 1929 – 1932. Gdyby nie wsparcie z głębi Niemiec, kościół prawdopodobnie by nie powstał.

Zaginione

dokumenty

Pod koniec ubiegłego wieku przygotowywałem publikację do „Rocznika Mazurskiego” o kościołach i parafiach gminy Jedwabno. W ramach poszukiwań archiwalnych próbowałem dotrzeć też do akt budowy kościoła rzymskokatolickiego w Jedwabnie. Jak się okazało kościelne akta z archiwum biskupiego dotyczące budowy spłonęły w 1945, co ostatecznie potwierdził specjalista od przeszłości diecezji warmińskiej z diecezjalnego archiwum ksiądz Andrzej Kopiczko. Sprawa wydawała się zamknięta. Bliższych szczegółów na temat budowy kościoła mieliśmy nie poznać już nigdy. Los jednak chciał, że kopie wielu dokumentów z budowy kościoła w Jedwabnie znalazły się w archiwum Zarządu Głównego Stowarzyszenia Świętego Bonifacego w Paderborn. Odnalazł je ksiądz Marek Jodkowski, doktor z Katedry Historii Kościoła i Dziedzictwa Kulturowego Uniwersytetu Warmińsko – Mazurskiego w Olsztynie. Na podstawie tych dokumentów ksiądz Jodkowski napisał kilkustronicową „Historię budowy kościoła pod wezwaniem Św. Józefa i plebanii w Jedwabnie”, którą opublikował w pracy zbiorowej „Święty Józef w wierze, kulcie, teologii i sztuce. Perspektywa regionalna i uniwersalna”, wydanej przez Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne w Olsztynie w 2012 roku.

Pomoc

z głębi Niemiec

Jakim cudem dokumenty z budowy kościoła w Jedwabnie znalazły się w Paderborn, dalekim mieście położonym w Nadrenii – Północnej Westfalii w głębi Niemiec?

{akeebasubs !*}

Swą główną siedzibę miało tam katolickie Stowarzyszenie Świętego Bonifacego. Organizacja ta powstała w 1849 w celu niesienia pomocy katolikom w tych regionach Niemiec, gdzie przeważała ludność protestancka. Tak jak na Mazurach. I to właśnie z pieniędzy tego stowarzyszenia pokryto większość kosztów budowy kościoła i plebanii w Jedwabnie. Stowarzyszenie Świętego Bonifacego miało swój oddział także w diecezji warmińskiej. Jednak tak poważna inwestycja jak budowa kościoła i plebanii przekraczała zarówno uprawnienia jak i możliwości finansowe diecezjalnego oddziału stowarzyszenia. Decyzja w tym zakresie należała do Zarządu Głównego Stowarzyszenia w Paderborn. Pierwsze wnioski o dotację na cele kościoła w Jedwabnie złożono pod koniec maja 1929 roku. Od tego momentu zaczyna się historia kościoła katolickiego w Jedwabnie.

Zakup gruntu

W tamtym okresie Jedwabno i okoliczne wsie podlegały parafii katolickiej w Pasymiu. Było tu około 300 wiernych dla których od 1927 roku raz w miesiącu odprawiano msze w sali hotelowej w Jedwabnie (obecnie budynek Gminnego Ośrodka Kultury). Pierwsze pieniądze na budowę kościoła zaczęto zbierać w 1927 roku. Do 1929 roku zebrano jednak zaledwie 900 marek. Wiosną 1929 proboszcz pasymski ksiądz Józef Barczewski zwrócił się do Stowarzyszenia Świętego Bonifacego z wnioskiem o udzielenie nieoprocentowanej pożyczki na zakup działki ziemi pod przyszły kościół. Od tego momentu sprawy nabrały tempa. 22 czerwca 1929 roku zakupiono grunt. Akt notarialny sporządzono w Nidzicy u notariusza Ericha Hinza. Ziemię pod przyszły kościół sprzedała ewangelicka rodzina Waschto, potomkowie Prusów zasiedziali w Jedwabnie od czasów krzyżackich. Pasymską parafię reprezentowali członkowie zarządu parafialnego: proboszcz Józef Barczewski, właściciel tartaku z Burdąga Franz Bergmann oraz kupiec Georg Koschorrek. Koszt zakupu działki wyniósł 7 750 złotych marek.

Budowa kościoła

Po zakupie działki ruszyły prace projektowe. Plany przyszłej świątyni w marcu 1930 roku przygotował architekt Max Sonnen, pracujący dla Stowarzyszenia Świętego Bonifacego. Przedłożone plany budowlane nie spodobały się jednak wikariuszowi generalnemu diecezji warmińskiej Augustowi Spannenkrebsowi. Zalecił on proboszczowi Barczewskiemu budowę kościoła w oparciu o plany kościoła w Nebrowie Wielkim, wsi nad Wisłą naprzeciwko Nowego Miasta koło Świecia, przygotowane w 1927 roku w Pruskim Wysokim Urzędzie Budowlanym w Kwidzyniu. Ostatecznie to plany tej świątyni, oczywiście z modyfikacjami, stały się podstawą budowy kościoła w Jedwabnie. Prace budowlane postępowały szybko. Do 27 czerwca 1930 roku wystawione były mury świątyni a na połowę lipca planowano budowę dachu. Prace budowlane zlecono firmie budowlanej Kurta Krupki z Pasymia. Większość kosztów sfinansowało Stowarzyszenie Świętego Bonifacego. Do 29 grudnia 1930 roku zakończono budowę samej świątyni. Pozostało jeszcze jej wyposażenie i budowa plebanii.

Sławomir Ambroziak

(cdn.)

Wykorzystane źródła:

Ks. Marek Jodkowski, Historia budowy kościoła pod wezwaniem Świętego Józefa i plebanii w Jedwabnie [w:] Święty Józef w wierze, kulcie, teologii i sztuce. Perspektywa regionalna i uniwersalna, Olsztyn 2012; Kronika kościoła i parafii rzymskokatolickiej w Jedwabnie od roku 1957.

{/akeebasubs}