POCZĄTKI PARAFII
Parafia w Jerutkach założona została w 1709 r. i była jedną z najrozleglejszych na Mazurach. W 1818 r. liczyła 4131 dusz.
Pod koniec XIX w. liczba wiernych wzrosła do ok. 9000. Dopiero pod koniec XIX w. w okolicach najbardziej oddalonych od kościoła w Jerutkach powstały nowe parafie. Około 1710 r. wzniesiono we wsi pierwszy, drewniany kościół. Według ówczesnych relacji przypominał on drewnianą szopę. Była to świątynia tymczasowa, którą po 24 latach rozebrano z powodu złego stanu technicznego. Pierwszym pastorem w Jerutkach był Johann Biegun. W kościele zachowała się płyta nagrobna ufundowana przez niego po śmierci pierwszej żony.
KOŚCIÓŁ Obecny kościół wzniesiono w miejscu starego w 1734 r. w konstrukcji ryglowej za czasów Michaela Sinagowitza, który był pastorem w Jerutkach w latach 1720-1758. Konstrukcja z drewnianych belek wypełniona została cegłą, którą następnie otynkowano na biało. Ołtarz główny wykonał w latach 1737-1738 Michał Kapicki, snycerza z Wielbarka. On też jest autorem rzeźby anioła chrzcielnego. Następcą Sinagowitza był w latach 1758-1772 jego syn Jan Krzysztof Sinagowitz, wcześniej w latach 1748 - 1749 pełniący funkcję rektora w miejscowej szkole. Kolejnym proboszczem był od 1772 r. do 1802 r. Jan Ernst Nordhoff. W latach 1802-1817 funkcję tę pełnił Samuel Ernst Riemer. Za jego kadencji w 1807 r. żołnierze francuscy okradli skarbiec kościelny. Jego następcą w latach 1818-1819 był Gottlieb Briese. Później przez 21 lat pastorem był Jakob Czygan. Za jego czasów, w 1821 r. dostawiono do kościoła od zachodu kwadratową wieżę. Na jej szczycie zachowała się chorągiewka z właśnie taką datą. Prawdopodobnie budowę wieży poprzedził pożar, który w znacznym stopniu kościół uszkodził. Na wieży zawieszono zakupiony za 684 talarów i ważący 912,5 funtów dzwon. W kościele znajdowały się już zakupione w 1710 r. i 1734 r. dwa dzwony, które w międzyczasie popękały. W 1858 r. zakupiono trzy nowe, odlane w Bochum, żeliwne dzwony. W 1822 r. dokonano również gruntownego remontu kościoła i plebanii.{akeebasubs !*}
Aby zapoznać się z pełną treścią artykułu zachęcamy
do wykupienia e-prenumeraty.
SUPERINTENDENT
W latach 1841 - 1869 proboszczem w Jerutkach był Ludwig Friedrich Riemer. Urodził się on w 1803 r. w Jerutkach. Zmarł 1 stycznia 1871 r. w Bartnej Stronie. W latach 1827-1828 był pastorem w Rańsku, następnie do 1841 r. w Księżym Lasku. Od 1839 r. był superintendentem diecezji szczycieńskiej. W 1869 r. przeszedł na emeryturę i osiadł w Jerutkach. Jego ciało mieszkańcy Jerutek przenieśli do rodzinnej wsi, gdzie został pochowany. W kościele znajdował się jego portret. Riemer zaliczał się do konserwatystów, ale był przeciwny wprowadzeniu języka niemieckiego w nauczaniu religii. Nie zgadzał się również z poglądem głoszącym istnienie oddzielnego języka mazurskiego.
DOM WYCHOWAWCZY
W latach 80. XIX w. z inicjatywy synodu powiatowego założono w Jerutkach dom wychowawczy dla posługujących się językiem polskim opuszczonych dzieci. Placówkę zorganizował pastor Friedrich Heymart Cludius. Początkowo przebywało w nim 12 wychowanków. Jednak pastor Cludius nie był w stanie utrzymać zakładu, pod opieką którego w 1891 r. zostało już tylko troje dzieci i wkrótce go zlikwidowano. Po Cludiusie, który był pastorem w Jerutkach w latach 1869-1900, nastał Johann Franz Pilchowsky, który funkcję proboszcza pełnił tu w latach 1901 - 1938. Wspominany był jako duchowny skrupulatny i dbający dobrze o kościół, jego otoczenie i finanse. Polecał w swojej parafii „Głos Ewangelijny” - pismo wydawane przez przywódcę propolskich gromadkarzy - Reinholda Barcza, z którym się podobno nawet spotkał. 16 września 1934 r. odbyły się uroczyste obchody rocznicy 200-letniego kościoła w Jerutkach. Ostatnim niemieckim pastorem był tu Kurt Ehmer.
HISTORIA DZWONU
W grudniu 1944 r. z wieży kościoła w Jerutkach zdjęto odlany w 1821 r. dzwon z brązu i po odprawieniu nabożeństwa pożegnano go, wysyłając w drogę na przetopienie. Dzwon trafił na „cmentarz dzwonów” w hamburskim porcie, ale Niemcy nie zdążyli go przed końcem wojny przetopić. W 1980 r. odnalazł go w kościele ewangelickim Lobmachtersen pochodzący z Olszyn Walter Kroll.
PRZEJĘCIE PRZEZ KATOLIKÓW
W latach 60. odbywały się w Jerutkach obozy letnie dla młodzieży ewangelickiej. W latach siedemdziesiątych XX w. władze Kościoła ewangelicko-augsburskiego postanowiły opuszczony i niszczejący budynek kościoła przekazać do Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku. Wówczas to część jego wyposażenia trafiła między innymi do Muzeum w Olsztynie. Ostatecznie przeniesienie kościoła nie doszło do skutku, ponieważ zainteresowała się nim miejscowa społeczność katolicka na czele z ks. Edwardem Koperwasem. W 1981 r. kościół stał się własnością katolickiej diecezji warmińskiej i filią parafii w Świętajnie.
Witold Olbryś{/akeebasubs}