Kucbork to jedna z największych i najstarszych miejscowości w gminie Wielbark. Jej pierwsi mieszkańcy zajmowali się przetopem żelaza i bartnictwem.

Bartnicy

Około 1360 roku nad rzeką Sawicą powstała kuźnica hutnicza. To były początki Kucborka. Następnie w 1408 roku wystawiono przywilej dla 5 bartników (razem z przywilejem dla 19 bartników z Wielbarka). Bartnicy z Kucborka mogli zakładać barcie w puszczy, gdziekolwiek chcieli. Obowiązani byli do odpłatnej dostawy miodu i wosku oraz skór i części mięsa z upolowanej zwierzyny. Ponadto musieli brać udział w polowaniach urządzanych przez władze zakonne i pomagać przy budowie stanic i zasieków w puszczy. Zwolniono ich od czynszu od dawniej posiadanej ziemi i łąk w nieokreślonej wielkości.

Kuźnica żelaza

Przy kuźnicy żelaza w Kucborku istniał niewielki majątek ziemski, którym władali mistrzowie hutniczy. {akeebasubs !*}

{/akeebasubs}{akeebasubs *} W 1537 roku hutnikiem w Kucborku był Albrecht Filoński. Następnie kuźnica przeszła w ręce rodziny Kościeszów. W 1565 roku mistrz hutniczy Albrecht Kościesza z Kucborka założył pobliską wieś Wesołowo nad Omulwią. Rejestr z 1579 roku wskazuje, że sam Kucbork miał tylko 6 łanów ziemi, ale w kolejnych wiekach ilość obrabianej ziemi zwiększyła się znacząco. W 1719 roku wieś miała już 60 łanów chełmińskich. Spis z 1767 roku wymienia tu gospodarzy i pisze o nich, że „szukają pójścia naprzód”. Za czasów króla Friedricha Wilhelma w Kucborku powstała szkoła.

Chłopi

W 1777 roku areał wsi powiększył się o ziemie dawnej kuźnicy w Kucborku, którą otrzymało pięciu chłopów: Martin Makowka, Paul Bradtka, Jakob Bradtka, Michael Lorck i Adam Kania. W 1782 roku Kucbork liczył 38 domów. Dokument z 1841 roku wymienia w Kucborku 9 chłopów chełmińskich, 62 chłopów szkatułowych, 2 „wysokoczynszowych”, 16 bartników i 34 małych dzierżawców dziedzicznych. W 1858 roku wieś obejmowała ponad 110 łanów, głównie „lotnych piasków, lichych łąk i pastwisk oraz lasu”.

Separacja i melioracja

Wskutek separacji gruntów powstały kolonie, których w Kucborku do czasu II wojny światowej było 31. Przed II wojną w Kucborku istniały 54 gospodarstwa rolne (od 0,5 ha do 5 ha: 13, od 5 ha do 10 ha: 6, od 10 ha do 20 ha: 7, od 20 ha do 100 ha: 27, powyżej 100 ha: 1). Największe gospodarstwo należało do Johanna Fidorry (516 mórg). Do rozwoju rolniczego wsi znacząco przyczyniła się melioracja Omulwi i jej dopływów przeprowadzona w latach 1932 – 1934. Ponadto wieś skorzystała bardzo na rozbudowie drogi Wielbark – Kucbork.

Sławomir Ambroziak

Od Redakcji: Jesienią 2015 roku Stowarzyszenie „Kobiety Kucborka” przy współpracy z Mazurskim Stowarzyszeniem Regionalnym ustawiło w Kucborku trzy tablice dotyczące historii tej miejscowości. Niniejszy tekst pochodzi z jednej z tablic.{/akeebasubs}