Ukazał się nowy, XXI tom „Rocznika Mazurskiego”. Wśród artykułów związanych z historią regionu, na uwagę zasługuje publikacja autorstwa ks. Bogumiła Wykowskiego poświęcona osobie emerytowanego dziekana dekanatu Pasym i długoletniego proboszcza tamtejszej parafii, ks. Józefa Grażula.

WYGNANIE I TUŁACZKA

Opublikowany w najnowszym „Roczniku ...” artykuł „Z Wileńszczyzny przez Kazachstan, Warmię i Mazury do Pasymia – życie i posługa duszpasterska ks. Józefa Grażula” ukazuje nieznane szerzej losy tego zasłużonego dla ziemi pasymskiej kapłana, który na emeryturę przeszedł w 2016 r. Autor, ks. Bogumił Wykowski, pełniący wcześniej posługę m.in. w Pasymiu, wykorzystał w artykule nie tylko osobiste wspomnienia emerytowanego proboszcza, ale też sięgnął do dokumentów oraz prywatnego archiwum bohatera swojej publikacji.

Józef Grażul urodził się 13 lipca 1941 r. w Stawburach koło Wilna. Jego rodzice prowadzili tam gospodarstwo rolne. {akeebasubs !*}

{/akeebasubs}{akeebasubs *} W kwietniu 1952 r. rodzina została wywieziona przez Sowietów do środkowej części Kazachstanu. Warunki, w jakich odbywała się wywózka oraz towarzyszącą jej niepewność tak wspomina w artykule Józef Grażul: Wywieźli nas furmanką w eskorcie żołnierzy z bronią na stację kolejową w miejscowości Gudogaj. Tam załadowano nas w wagony bydlęce i pojechaliśmy pociągiem w „nieznane” na Wschód. W rogu wagonu wywożeni wyrwali kawałek deski na latrynę. Z koców zrobili kotarę. Ponieważ zaryglowano drzwi i zabito deskami okna, jedynie przez szpary desek można było zorientować się, jakie stacje mijamy. W wagonie, gdzie był ścisk i tłok, doszedł lęk, że wiozą nas na Syberię. Gdy śledziliśmy według mapy mijane miejscowości i okazało się, że pociąg z nami jedzie w kierunku południowym, w wagonie zapanowała radość, że jednak nie na Syberię. Późniejszy ksiądz oraz jego rodzina doświadczyli na obczyźnie niedostatku, ale też życzliwości ze strony Kazachów, którzy dobrze odnosili się do Polaków. Tam też Józef Grażul uczęszczał na zajęcia szkolne. Jak wspomina, odbywały się one na wysokim poziomie.

KAPŁAŃSKA POSŁUGA

Do Polski rodzina wróciła w 1956 r., na fali „odwilży” i zamieszkała w Orzechowie koło Dobrego Miasta. W 1961 r. Józef Grażul został wcielony do wojska w Szczecinie, do jednostki rozpoznania artyleryjskiego. Spędził tam dwa lata, awansując na stopień kaprala. Po ukończeniu liceum w Koszalinie i zdaniu egzaminu maturalnego w 1971 r. wstąpił do Wyższego Seminarium Duchowego „Hosianum” w Olsztynie. Święcenia kapłańskie otrzymał 23 marca 1978 r. Pierwszą pracę duszpasterską podjął w Ostródzie, w parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny, następnie w Górowie Iławeckim, potem w Młynarach oraz w parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Olsztynie. W 1985 r. został administratorem parafii w Kochanówce, gdzie wkrótce awansował na proboszcza. W lipcu 1987 r. objął parafię w Pasymiu. W 1992 r. został mianowany przez abp Edmunda Piszcza dziekanem dekanatu Pasym. W artykule można odnaleźć szczegółowe informacje na temat pasymskiej posługi księdza Grażula, w tym o serdecznych, trwających do dziś, kontaktach z proboszczem miejscowej parafii ewangelicko – augsburskiej ks. Witoldem Twardzikiem.

Po przejściu na emeryturę, po 29 latach posługi kapłańskiej, proboszcz senior zamieszkał w Pasymiu, w dawnej organistówce, którą wcześniej zaadaptował na mieszkanie. Tak księdza Józefa Grażula opisywał jego ostatni wikariusz, ks. Maciej Bartnikowski w kazaniu wygłoszonym w trakcie mszy dziękczynnej za lata posługi proboszczowskiej: Po 29 latach posługi księdza Józefa w Pasymiu możemy powiedzieć również, że pamięta wiele dat historycznych i historią się interesuje. Że doskonale orientuje się w terenie i godzinami może studiować mapy, a z pamięci potrafi wymienić szczegóły tras i szlaków z dziurami w asfalcie i ostrymi zakrętami również. Że potrafi powiedzieć kilka zdań w wielu językach – i po łacinie, po włosku, niemiecku, angielsku, rosyjsku, litewsku, ukraińsku i kazachsku. Oczywiście świetnie gotuje i wszystko mu smakuje. Lubi być elegancki, szarmancki, a gdyby zdrowie pozwoliło, to chętnie by zatańczyła na niejednym weselu.

CO JESZCZE?

Oprócz artykułu o księdzu Grażulu, warto sięgnąć także do publikacji Ryszarda Wojciecha Pawlickiego „Wschodniopruski król drewna” poświęconej znanemu przedwojennemu fabrykantowi Richardowi Andersowi i jego rodzinie. Nowsze dzieje przybliża z kolei Sebastian Imielski w artykule „Życie kulturalne Szczytna w latach 1945 – 1971”. Można tam znaleźć informacje dotyczące funkcjonowania szczycieńskich instytucji kulturalnych oraz kierujących nimi osób, dziś już prawie zapomnianych, takich jak choćby kierowniczek Domu Kultury Zofii Kalei oraz Marty Rzepińskiej W najnowszym „Roczniku ...” opublikowana została także druga część wspomnień Stanisława Mikulaka „Moja strażacka służba”, które kilka lat temu ukazały się również na łamach „Kurka Mazurskiego”. Swoje echo znalazły również ubiegłoroczne obchody 20-lecia „Rocznika ...” w postaci relacji Zbigniewa Kudrzyckiego z jubileuszowego spotkania w Muzeum Mazurskim oraz rocznicowego wystąpienia tego samego autora.

Ewa Kułakowska{/akeebasubs}