WYNALAZEK WIELU OJCÓW

Historia roweru sięga przełomu XVIII/XIX w. Wynalazek ten miał wielu ojców, którzy go stopniowo udoskonalali.

Jednoślady działające na podobnej do obecnych rowerów zasadzie, pojawiły się w połowie XIX w. W 1869 r. J. F. Trefz zastosował do napędu tylnego koła w rowerze łańcuch Galle’a, co umożliwiło wyrównanie średnic kół. Ostatnią czynnością, która doprowadziła rowery do znanego nam obecnie wyglądu, było wprowadzenie w latach dziewięćdziesiątych XIX w. ogumienia pneumatycznego.

Kto i kiedy sprowadził pierwszy rower do Szczytna, nie sposób dzisiaj ustalić. Dysponujemy tylko informacjami na temat kupców handlujących w mieście tymi jednośladami. Jako pierwszy miał zajmować się tym od 1895 r. F. Sommerfeld. Rowery były i są sprzętem awaryjnym. Nie każdy potrafi je sam naprawić. Już w 1898 r. naprawą i handlem rowerami zajmował się w Szczytnie Otto Adam. W późniejszym okresie naprawę proponowała już także większość sprzedawców.

ŻOŁNIERZE NA ROWERACH

Emil Kranzdorf sklep przy ulicy Kaiserstraße 117 (obecnie ulica Polska) prowadził już w 1899 r. Miał wówczas w ofercie rowery firmy Dürkopp* Diana. W 1904 r. chwalił się nawet tym, że jest oficjalnym dostawcą rowerów wojennych firmy Opel dla szczycieńskiego batalionu Jegrów. {akeebasubs !*}

{/akeebasubs}{akeebasubs *} Jest to ciekawa informacja, ponieważ w literaturze podaje się, że od 1913 r. w każdym batalionie Jegrów znajdowała się kompania rowerzystów. Żołnierze na rowerach nie cieszyli się zbyt wielkim poważaniem, byli częstym obiektem drwin, zwłaszcza kawalerzyści patrzyli na nich z góry. Jednak wybuch wojny i działania wojenne w Prusach Wschodnich wykazały dużą przydatność żołnierzy poruszających się tymi pojazdami. Pełnili oni służbę patrolową i zwiadowczą.

SZCZYCIEŃSCY SPRZEDAWCY

Od końca XIX w. rowery firmy Brennabar sprzedawał żydowski kupiec Samuel Gorfinkel. Również w tym samym czasie działalność rozpoczął inny żydowski kupiec – Robert Neumann. W 1899 r. reklamował on w szczycieńskim urzędowym tygodniku powiatowym rowery, produkowane w znanej 99. szczecińskiej fabryce Stoewera. Mniej więcej w tym samym czasie Neumann został właścicielem odzieżowego domu handlowego (zlokalizowanego przy głównym skrzyżowaniu) i zaprzestał handlu rowerami.

Fritz Samorski handlował przed I wojną światową rowerami i maszynami do szycia. Jego sklep znajdował się obok miejskiej kasy pod adresem Gerichtstraße 2 (obecnie ulica Sienkiewicza). W ofercie miał rowery firm: Adler, Opel, Göricke, Gritzner. Po wojnie jego sklep z artykułami żelaznymi mieścił się już przy ulicy Ogrodowej, w budynku, w którym do niedawna znajdował się Urząd Pracy. Do naszych czasów zachowały się również firmowe dzwonki i plakietki rowerowe Ernesta Samorskiego, który prawdopodobnie działalność prowadził przed Fritzem. W. Gallmeister handlował artykułami metalowymi, ale również samochodami i rowerami. W 1930 r. do Szczytna sprowadził się kupiec żydowski Meyer Biały. Sklep z rowerami otworzył pod adresem Kaiserstraße 33. Był on następcą wcześniejszej działającej od 1900 r. firmy, należącej do braci Rohr, sprzedających rowery marki Triumph.

NAJBARDZIEJ ZNANY SKLEP

Najbardziej znany sklep rowerowy w Szczytnie należał do Fritza Dendy. Rozpoczął on działalność przed pierwszą wojną światową. Znajdował się przy ulicy Markt 37 (obecnie ulica Odrodzenia). W trakcie I wojny światowej zniszczony, później odbudowany. W latach trzydziestych był pod adresem Adolf-Hitler-Platz 29. W ofercie, oprócz rowerów, znajdowały się maszyny do szycia, instrumenty muzyczne, adaptery, radia oraz naprawa sprzętu.

Wymieniłem tu tylko część znanych mi kupców handlujących w Szczytnie rowerami. Na podstawie zachowanych reklam i przedmiotów związanych z ich działalnością wnioskuję, że byli najpopularniejsi. Zaznaczyć tu trzeba, że rowery sprzedawano również w Pasymiu, Jedwabnie, Wielbarku oraz Rozogach.

Do 1939 r. istniał zwyczaj znakowania rowerów dzwonkami i plakietkami z danymi właścicieli sklepów. Często był to typowy dla całych Niemiec wzór pokrywki mosiężnego dzwonka z pomalowaną na zielono czterolistną kończyną. Czasem jednak sprzedawca zamawiał własną, bardziej wyróżniającą się wersję pokrywki czy plakietki.

TOWARZYSTWO CYKLISTÓW

Dawniej rower służył jako środek względnie taniej i szybkiej lokomocji. Jednak od początku dostrzegano również jego potencjał rekreacyjny. W większości wschodniopruskich miast istniały towarzystwa cyklistów. Szczycieńskie (Radfahrer-Verein Ortelsburg) zawiązało się w 1896 r. Prawdopodobnie takie towarzystwa istniały też w innych miejscowościach powiatu szczycieńskiego. Wiadomo, że w Lipowcu towarzystwo rowerzystów powstało w 1924 r.

Witold Olbryś{/akeebasubs}