Miejscowość Orzyny dawniej nazywała się Arwiny. Niemcy nazywali ją Erben, czyli „Dziedzice”. Pierwszy oficjalny krzyżacki dokument zawierający nadanie dla tej wsi pochodzi z 31 maja 1383 roku. Miejscowość za chwilę skończy więc 631 lat. Skąd więc informacja o jej powstaniu w 1414 roku, na którą to datę powołują się organizatorzy obchodów 600-lecia wsi, zaplanowanych w najbliższą sobotę?

Szkody wojenne

Czasem niemożliwe jest ustalenie konkretnej daty powstania danej miejscowości. Dzieje się tak wskutek zawieruch dziejowych, w trakcie których zaginięciu lub zniszczeniu ulegają dokumenty założycielskie. Nie dotyczy to jednak Orzyn. Oryginalny krzyżacki dokument wydany dla tej wsi w dniu 31 maja 1383 roku zachował się, o czym piszę na końcu niniejszego artykułu. Skąd więc wzięto rok 1414, stanowiący podstawę do świętowania 600 - lecia wsi?

W monografii powiatu szczycieńskiego wydanej w 1962 roku Gustaw Leyding napisał, że Orzyny istniały już przed 1414 rokiem. I zapewne tą informacją Leydinga zasugerowali się organizatorzy obchodów 600 - lecia Orzyn. Leyding podał informację jak najbardziej prawdziwą, nie był jednak w stanie ustalić daty pierwszego przywileju krzyżackiego dla tej wsi. Powołał się na krzyżacki rejestr szkód wojennych z 1414 roku, gdzie Orzyny wymieniono jako poszkodowaną wieś. Paradoksalnie to więc dzięki temu nieszczęśliwemu wydarzeniu, jakim dla Orzyn były ówczesne wojny polsko – krzyżackie, będzie wkrótce świętowane 600 - lecie tej miejscowości.

Dziedzice

Orzyny dawniej nazywały się Arwiny. Nazwę Arwiny wieś zawdzięczała pobliskiemu jezioru Arwiny, które wraz z jeziorem Łęsk przylega do miejscowości.

{akeebasubs !*}

Arwiny były wsią o charakterze majątku i należały do tak zwanego „kompleksu dóbr rańskich”. Kolejne zachowane w dokumentach nadanie dla Arwin, Rańska, Miętkich i Rogali pochodzi z 1468 roku i zostało wydane przez wielkiego mistrza krzyżackiego Henryka Reussa von Plauen dla 4 braci: Friedricha, Gintera, Hansa i Baltazara Küchmeister von Sternberg. Jak napisano w tym przywileju, Zakon odwdzięczał się w ten sposób braciom Küchmeister von Sternberg za ich „wierną służbę, którą świadczyli w trakcie wojny 13 - letniej z Polską”. W ciągu kilku wieków majątek Arwiny znacząco się powiększył. Przechodził on w ręce kolejnych spadkobierców rodziny Küchmeister von Sternberg. Z tej też przyczyny narodziła się prawdopodobnie oficjalna niemiecka nazwa Arwin – Erben, co w języku niemieckim oznacza „dziedzice”. Z 1717 roku pochodzi wzmianka, że majątek Arwiny uległ podziałowi na trzy części. Pierwsza z nich należała wówczas do Hansa Wilhelma Küchmeister von Sternberg. Drugą częścią władali spadkobiercy Zygmunta Küchmeister von Sternberg, trzecia natomiast należała do Christopha von Berkhahn. W przynależącej wtedy do majątku wsi chłopskiej mieszkało 25 gospodarzy i 9 zagrodników. Około 1780 roku właścicielem majątku Arwiny była rodzina von Rosenberg, a około 1800 roku rodzina von Lenski.

Trzy folwarki

W XIX wieku w urzędowych dokumentach dotyczących Arwin znalazła się następująca informacja: na szlacheckich terenach majątku Erben założono trzy folwarki: 1. Folwark Annaberg (Góra Anny) w dniu 23 grudnia 1841, 2. Folwark Antonienhof (Dwór Antonin) w dniu 9 maja 1853, 3. Folwark Hermannshof (Dwór Hermanna) w dniu 9 maja 1853. Folwark Annaberg znajdował się na północ od samej wsi, folwark Antonshof na wschód od niej a folwark Hermannshof na południe. Po 1900 roku właścicielem majątku Erben o powierzchni 1001 ha był baron von Paleske a następnie hrabina von Mirbach z Sorkwit. W 1912 roku majątek znalazł się w rękach rodziny Wilke. Przed 1927 rokiem majątek i wieś były odrębnymi jednostkami administracyjnymi, potem je połączono. Wieś posiadała wtedy 226 ha i liczyła 225 mieszkańców, natomiast majątek posiadał 1001,9 ha i liczył 161 mieszkańców. Wiosną 1930 roku część majątku Erben kupiło na cele osadnicze Wschodniopruskie Stowarzyszenie Budowlano – Osadnicze z Królewca. Wybudowano tutaj tak zwane „kochówki”, czyli domy przeznaczone dla niezamożnych robotników i mieszkańców. Należący do majątku las, o powierzchni 175 ha, położony po wschodniej stronie jeziora Łęsk, sprzedano wtedy Powiatowi Szczycieńskiemu.

Orzyny

Po II wojnie światowej Arwinom nadano oficjalną nazwę Orzyny. Jednak powszechnie używa się dzisiaj nazwy Orżyny. Dawna nazwa Arwiny przetrwała do chwili obecnej jako nazwa pobliskiego jeziora. Na zakończenie jeszcze odpowiedź na pytanie, skąd wiemy, że Orzyny czy też Arwiny Krzyżacy oficjalnie założyli 31 maja 1383 roku. W niemieckim archiwum Geheime Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz w Berlinie znajduje się między innymi zbiór dokumentów krzyżackich pod nazwą Ordensfolianten. Wśród tych właśnie dokumentów jest między innymi wspólny przywilej założycielski z 31 maja 1383 roku dla Reynswin (Rańsk), Erwin (Orzyny) i Mynkuwin (Miętkie). Żeby nie było niedomówień podam jego oficjalną sygnaturę archiwalną: O.F. 91b, s. 210, Nr 166. O tym dokumencie wspomina też historyk Joachim Stephan w publikacji „Die Handfestensammlungen der Komturei Elbing vom Ende des 14. Jahrhunderts” („Zbiory przywilejów komturstwa elbląskiego z końca XIV wieku”), opublikowanej w 2011 roku w „Jahrbuch für die Geschichte Mittel- und Ostdeutschlands” („Rocznik Historii Środkowych i Wschodnich Niemiec”).

Sławomir Ambroziak

{/akeebasubs}