Ciąg dalszy historii Świętajna.

PARAFIA

W 1908 roku z parafii w Jerutkach wyodrębniona została parafia ewangelicka w Świętajnie. Celem jej założenia było przeciwdziałanie wpływom baptystów oraz Polaków i katolików. Parafia ta była połączona stanowiskiem duszpasterskim z Jerutkami. Od 1909 roku opiekę nad nią sprawował, będąc na emeryturze, duchowny pomocniczy Władysław Przybylski. Urodził się on w Bochni i był księdzem katolickim, który zmienił wyznanie. Przybylski zmarł w Świętajnie 12 marca 1920 roku. Kamień węgielny pod kościół ewangelicki położony został w lipcu 1914 roku. Budowę planowano zakończyć w 1915 roku, jednak została ona zniszczona w sierpniu 1914 roku przez żołnierzy rosyjskich. W stanie surowym kościół odbudowano w 1923 roku. 11 listopada 1924 roku uroczyście go wyświęcono. W latach 20. duchownym był tu  urodzony 15 maja 1900 roku Rudolf Abramowski, późniejszy  teolog i orientalista. Abramowski w 1945 roku został wywieziony na Ural, gdzie zmarł na początku marca. 8 lipca 1928 roku urodziła mu się w Świętajnie córka Luise Abramowski - znana historyczka kościoła. Historyczką kościoła była również jej matka Gertrud Abramowski.{akeebasubs !*}

PASTOR WROGI NAZISTOM

Następcą Abramowskiego był Werner Mingo, który należał wśród duchownych powiatu szczycieńskiego do największych przeciwników nazistów i zwolenników Kościoła Wyznającego. Był też przeciwnikiem zmniejszenia liczby polskich nabożeństw. Został nawet na pewien czas aresztowany. Będąc oficerem rezerwy odmówił złożenia przysięgi Hitlerowi. Mingo został zabity przez partyzantów na Adriatyku.

ZBÓR BAPTYSTÓW

Początków gminy baptystów w Świętajnie należy szukać w Piasutnie, gdzie w 1884 roku powstał liczący 216 członków zbór. Początkowo prowadził go F. W. Kottke, przejściowo W. Wieczorek, a od 1893 roku J. Platzk. W 1909 roku odbyło się poświęcenie nowo wybudowanej kaplicy w Świętajnie. Pod miejscowy zbór oprócz Świętajna podlegały następujące miejscowości: Babięta, Faryny, Rozogi, Zgon, Zimna Woda, Długi Borek Spychowo i Radostowo. Od 1904 roku przez 23 lata kaznodzieją w Świętajnie był W. Wieczorek W 1927 roku zastąpił go 26-letni Wilhelm Kerstan. Jego następcą został w 1937 roku Otto Oelke. W 1909 roku zbór liczył 573, a w 1939 roku 604 członków. W okresie międzywojennym przy kaplicy działał zespół puzonistów.

WIZYTA CESARZA

W trakcie I wojny światowej, 22 sierpnia 1914 roku żołnierze carscy spalili w Świętajnie 140 domów mieszkalnych i 209 zabudowań gospodarczych. Patronat nad zniszczoną wsią objęło utworzone w Berlinie-Friedenau stowarzyszenie pomocy wojennej „Deutschwehr”. 2 sierpnia 1917 roku do Świętajna pociągiem specjalnym przyjechał cesarz Wilhelm Hohenzollern. Przywitał go tu landrat Poser oraz związek weteranów. Cesarz podszedł do każdego weterana i przywitał się uściskiem dłoni. Następnie pieszo zwiedził zniszczoną wieś, po czym pociągiem udał się do Szczytna. Oprócz szczęśliwych i wznoszących okrzyki radości mieszkańców cesarza mogli oglądać pracujący we wsi jeńcy rosyjscy. Odbudowę wsi zakończono w 1929 roku. Wzniesiono kościół i szkołę. Dzięki odbudowie Świętajno nabrało charakteru małomiasteczkowego.

OKRES MIĘDZYWOJENNY

W tracie plebiscytu 11 lipca 1920 roku wszyscy mieszkańcy Świętajna oddali głosy za Niemcami. W 1936 roku Johann Ulm wybudował pomnik upamiętniający mieszkańców wsi poległych w trakcie I wojny światowej. Zgodnie z duchem czasu pomnik ten był przyozdobiony swastykami. W Świętajnie działały: związek weteranów, ochotnicza straż pożarna, związek kobiet. W okresie międzywojennym nowoczesny tartak zbudował tu Fritz Kompa. Były tu dwa młyny, w tym jeden prowadzony przez Rudolfa Kompę oraz 19 sklepów.

16 lipca 1938 roku nawę Schwentainen zmieniono na Altkirchen. W 1939 roku w Świętajnie było 186 gospodarstw i 1666 mieszkańców. W trakcie wojny, tak jak w innych wschodniopruskich miejscowościach, pracowali tu robotnicy przymusowi z Polski. Spotkać się można z informacją, że od września 1943 roku znajdowali się tu włoscy jeńcy oraz francuskie więźniarki(?). Do 1944 roku miało zginąć 20 Włochów, jednak ta informacja wydaje się być nieprawdopodobna. 24 stycznia 1945 roku do Świętajna dotarli żołnierze Armii Czerwonej, którzy zamordowali 13 mieszkańców wsi. 10 osób zostało wywiezionych, a 7 zginęło podczas ucieczki. 33 mieszkańców wsi poległo służąc w Wehrmachcie. 11 żołnierzy zaginęło.

Witold Olbryś{/akeebasubs}