Przywilej lokacyjny dla Waplewa wydał w 1388 r. wielki mistrz Konrad Zöllner von Rotenstein. Nadał w nim Bartuschowi (Bartoszowi) 10 łanów. W zamian za to Bartusch był zobowiązany do wystawienia jednego zbrojnego z koniem za każdym razem, gdy zostanie do tego wezwany przez wielkiego mistrza i „jego braci”.

W 1392 r. wielki mistrz Konrad von Wallenrode braciom: Mikołajowi, Konradowi i Kacperkowi nadał w Waplewie 8 włók. Następnie w 1394 r. wielki mistrz Konrad von Jungingen nadał tu 8 włók niejakiemu Szymonowi. Obowiązki wszystkich tych nabywców ziemi były podobne do obowiązków Bartuscha. W zamian za dokonane nadania ziemi właściciele Waplewa zapewniali zakonowi krzyżackiemu służbę zbrojną. W 1429 r. wielki mistrz Paweł von Russdorf odnowił w Szczytnie przywilej na 8 łanów synom Modena: Hanuszowi i Piotrowi. Ten sam mistrz odnowił przywileje na 8 łanów dla Klawki (syna Minawta), Materny i Macieja (synów Hanka) oraz dla Jana z Waplewa. Imiona i inne zapisy odnowionych przywilejów wskazują, że jednymi z pierwszych mieszkańców Waplewa byli Prusowie. W 1539 r. we wsi były 22 chałupy. Działała karczma, której książę Albrecht Hohenzollern w 1559 r. nakazał sprzedaż wyłącznie piwa miejskiego z Pasymia, a gdyby go zabrakło, zamkowego. Karczma ta zbudowana została z polecenia tegoż księcia, „aby książę w pościg i polując mógł tam korzystać wygodnie z zimnej kuchni”. W 1642 r. we wsi było 12 gospodarzy, w większości noszących pruskie imiona i nazwiska.{akeebasubs !*}

W 1656 r. miał miejsce najazd polski (w ludowym przekazie tatarski), w trakcie którego zniszczony został Pasym, a w Waplewie zniszczona została karczma, należąca do znajdującego się w Pasymiu dworu Scherwitzów. W 1782 r. w Waplewie było tu już 29 chałup i 167 mieszkańców.  4 marca 1881 r. majątek szlachecki i wieś zostały połączone w jedną gminę wiejską Waplewo. Ostatnimi właścicielami dóbr waplewskich byli: Friedrich Marchlowitz, Jakob Loch i Christoph Nischk. Waplewo w północno-zachodniej części posiada wewnętrzny plac w kształcie trójkąta. Natomiast w południowej części istniał staw, który obecnie jest zarośnięty. Nie widać go na mapach z XIX w., więc prawdopodobnie został wykopany w związku z melioracją, która miała tu miejsce na początku XX w. Szkoła istniała tu już w przed 1730 r. W 1827 r. do szkoły chodziło 20 uczniów. Zachował się budynek szkolny z czerwonej cegły z końca XIX w. W środku wsi stoi kapliczka z czerwonej cegły z początku XX w. W latach 70. XIX w. karczma w Waplewie należała do Jungiusa z Pasymia. Przed I wojną światową gospodę prowadził Otto Marwinski, a w okresie międzywojennym - W. Rustkowski.

Młyn (wiatrak) funkcjonował w Waplewie co najmniej od 1858 r. i znajdował się na północny wschód od wsi. Od 1900 r. właścicielem młyna była rodzina Jurr, od 1910 r. prowadził go Otto Jurr. W młynie tym mielili zboże rolnicy z Burdąga, Małszewa Narejt i częściowo z Dźwiersztyn. W 1936 r. zbudowano solidny młyn, napędzany silnikiem spalinowym. Stary młyn został rozebrany. W 1945 r. Otto Jurr został zamordowany przez Rosjan. Jego dwaj synowie polegli. Przeżyła tylko jego córka Alwine Ecklebe, która mieszkała w Bad Harzburg.

Na zakończenie chciałbym ostrzec, że informacje na temat Waplewa podawane w różnych internetowych encyklopediach czy nawet drukowanych przewodnikach są często błędne. Powodem tych błędów jest mylenie naszego Waplewa z Waplewem leżącym pod Olsztynkiem. Warto sprostować chociażby to, że w Waplewie nie ma cmentarza.

Witold Olbryś{/akeebasubs}