Kilka dni temu odwiedziłem cmentarz ewangelicki w Dźwierzutach. W pobliżu wejścia na teren cmentarza, po lewej stronie kościoła, zauważyłem świeżo odnowione i ustawione dwa żeliwne krzyże. Co mają one wspólnego z historią Elganowa?
CMENTARNA ZAGADKA
Wcześniej te krzyże przechowywane były w pomieszczeniu gospodarczym. Przed laty, wraz z innymi krzyżami, były przygotowane do wywiezienia z cmentarza. Na szczęście w porę to zauważono i je zabezpieczono. Ustawione niedawno na cmentarzu krzyże pochodzą z grobów właścicieli dóbr rycerskich w Elganowie: Otto Hagena - Gilgenau (31.081819 - 4.051897) i Eveline Hagen z domu Gisevius. O. Hagen był też posłem do sejmu prowincjonalnego. Na cmentarzu zachował się jeszcze kamienny nagrobek tej rodziny: Hedwig Hagen (9.6.1854 - 15.9.1872). Zagadką pozostaje to, czemu należący do pasymskiej parafii właściciele dóbr elganowskich, pochowani zostali na cmentarzu w Dźwierzutach.
KRZYŻACKIE POCZĄTKI
Elganowo zostało lokowane w 1394 r. przez wielkiego mistrza Konrada von Jungingena.{akeebasubs !*}
Aby zapoznać się z pełną treścią artykułu zachęcamy
do wykupienia e-prenumeraty.
Już przed 1579 r. założono należący do Elganowa i liczący 11 włók folwark Strzelnik. W 1817 r. liczył on 2 dymy i 10 mieszkańców. W drugiej połowie XIX w. spłonął. Odbudowano go bliżej Elganowa i nazwano - Stary Folwark.
WŁAŚCICIELE MAJĄTKU
Około 1550 r. właścicielem Elganowa był Seifert von Mühlen. W 1570 r. majątkiem rządzili synowie Seiferta: Sebastian i Bartholomäus. W 1585 r. właścicielami byli Hans i Dietrich von Werther, a w 1620 r. Friedrich von Bielinski. Następnie, w 1683 r., majątek należał do Hansa Pomiana von Dietrichsdorf, a w 1748 r. stał się on własnością rodziny Küchmeister von Sternberg. W 1767 r. właścicielem był chorąży Johann Jakob Küchmeister von Sternberg, po którym nastał landrat von der Goltz, a następnie landrat von Frankenberg. W drugiej połowie XVIII w. wzniesiono zachowany do dnia dzisiejszego dwór. Zachowały się również zabudowania folwarczne. W 1820 majątek należał do pułkownika Karla von Achenbach a w 1841 r. do Wilhelma von Buttler.
WE WŁADANIU HAGENA
W 1852 r. w szczycieńskim tygodniku urzędowym opublikowano ogłoszenie, w którym landrat informował, że Hagen - właściciel dóbr rycerskich Elganowo, chce otworzyć browar i młyn konny. Od połowy XIX w. do rodziny Hagen należały też dobra w Jęczniku i Parlezie Małej. Na początku XX w. Karl Hagen był właścicielem trzeciego pod względem wielkości majątku ziemskiego w powiecie szczycieńskim. Dobra elganowskie liczyły wówczas 1324 ha. W ich skład wchodził też młyn i gorzelnia. Wydaje się, że specjalnością majątku była hodowla koni. W 1901 r. Gazeta Olsztyńska donosiła, że Hagenowi zabito (zażgano) w różnych dniach trzy konie.
OSTATNIE LATA W PRUSACH WSCHODNICH
25 stycznia 1924 r. zmarł właściciel dóbr w Elganowie Fritz Schönlein. Od 1912 r. stał on na czele Rady Powiatu, a w latach 1914-1919 był członkiem tej rady. Dobrami przez jakiś czas zarządzała wdowa Marie Schönlein. Ostatnim właścicielem majątku był w latach 1940-1945 Hans Heinrich von der Groeben. W 1935 r. folwark (ok. 1050 ha) został zasiedlony osadnikami niemieckimi przez Urząd Powierniczy z Królewca.
Będąca pod patronatem szlacheckim szkoła istniała tu już w drugiej połowie XVIII w. W 1827 r. uczęszczało do niej 22 uczniów. W 1899 r. Elganowo podłączone zostało do linii telefonicznej. W 1903 r. założono tu spółdzielnię melioracyjną, dzięki której w znaczący sposób poprawiła się jakość okolicznych gruntów.
W trakcie I wojny światowej poległo siedmiu mieszkańców Elganowa. W trakcie wojny we wsi przebywały dzieci z Zagłębia Ruhry. Po wkroczeniu do wsi żołnierzy Armii Czerwonej dwie osoby zostały zabite, trzech mieszkańców wywieziono a dwóch zginęło w trakcie ucieczki. Służąc w Wehrmachcie poległo dziewięciu mieszkańców wsi a 12 zaginęło.
Witold Olbryś{/akeebasubs}