JELENIOWO CZY JELENIEWO?

10 lutego 1555 r. książę Albrecht wydał Akt lokacyjny dla Jeleniowa.

Na założenie wsi czynszowej przeznaczono 26 włók. Lokatorem był Jakub Jelończyk, który otrzymał 6 włók sołeckich. W niemieckich opracowaniach podaje się, że sołtysem był Jakob Gelentzig, ale prawdopodobnie jest to tłumaczenie polskiego nazwiska na język niemiecki. Nazwa wsi pochodzi od nazwiska tego pierwszego sołtysa. Do 2002 r obowiązywała, mająca poparcie gwarowe, nazwa Jeleniewo. Nazwę tę z nieznanych powodów zmieniono na Jeleniowo.

ZALANIA I POŻAR

W 1579 r. położona wokół małego i dużego stawu wieś liczyła już 60 włók. W 1600 r. tylko część włók była zajęta przez 12 gospodarzy. W 1630 r. pomiar gruntów wykazał istnienie dodatkowych 18 włók. 8 z nich otrzymał pastor Piotr Gusowy z Nawiad. Później w tym miejscu powstało osiedle Łąck Mały. W 1713 r. areał gruntów wynosił 99 włók, jednak prawie ich połowa porośnięta była lasem lub krzakami. W dawniejszych czasach zdarzało się, że po obfitych opadach woda ze stawów wylewała i zalewała {akeebasubs !*}

Za czasów Fryderyka Wilhelma I utworzona została szkoła, która początkowo  mieściła się w domach prywatnych. W 1831 r. wzniesiono pierwszy budynek szkolny. W lipcu 1910 r. od pioruna zapalił się drewniany, kryty słomą dom należący do gospodarza Gollanka. Pożar szybko przeniósł się na inne domostwa. Spaliła się spora część wsi, ok. 20 budynków mieszkalnych, wiele zabudowań gospodarczych i szkoła. Jeszcze w tym samym roku szkoła została odbudowana. W zachowanym do dnia dzisiejszego budynku z czerwonej cegły mieściły się dwie klasy i mieszkania dla nauczycieli. W 1936 r. założono prowadzone przez pannę Kulikowską przedszkole.

BOISKO Z POMNIKIEM

We wsi działały: założona w 1894 r. ochotnicza straż pożarna, klub sportowy (założony w 1924 r.), Stowarzyszenie Patriotyczne Kobiet oraz założony w 1930 r. Związek Kombatantów, z inicjatywy którego w 1935 r. postawiono przyozdobiony dwiema swastykami pomnik upamiętniający mieszkańców wsi poległych w trakcie I wojny światowej. Niedawno koło pomnika zrobiono boisko, a przy samym pomniku postawiono bramkę. Takie połączenie nie wygląda najlepiej.

SEANSE W GOSPODZIE

Przed pierwszą wojną światową gospody w Jeleniowie prowadzili Kloss i Lissek. W okresie międzywojennym gospodę i agencję pocztową prowadził Julius Glomosda. Odbywały się tu też seanse filmowe. Początkowo kino przyjeżdżało z Biskupca, później jego obsługę przejęła NSDAP. W bardzo ładnym budynku byłej gospody mieści się obecnie sklep. W 1935 r. w Jeleniowie były dwie gospody i trzy sklepy.

PLEBISCYT I WOJNA

Podczas plebiscytu 11 lipca 1920 r. wszyscy mieszkańcy Jeleniowa zagłosowali za Prusami Wschodnimi. Za Polską nie oddano żadnego głosu. W 1938 r. mazurska nazwa Jellinowen zmieniona została na Gellen. W 1939 r. było tu 60 gospodarstw, z czego 18 mieściło się w przedziale od  20–100 ha, a jedno miało ponad 100 ha.

W trakcie wojny, służąc w Wehrmachcie poległo aż 42 mieszkańców Jeleniowa. Natomiast w styczniu 1945 r. Sowieci zamordowali we wsi 2 osoby a 9 wywieźli. 3 mieszkańców zginęło w trakcie ucieczki.

RÓW I ŁĄCK MAŁY

Przy południowym krańcu Jeziora Babant Wielki, przy drodze z Rańska do Jeleniowa znajdował się Babandzki Młyn (niem. Babantmühle), obecnie Rów. Początkowo należał on do majątku w Targowie. Ponownie założony został w 1795 r. W 1858 r. był tu 1 dym i ponad 2 włóki gruntów. W latach 60. XIX w. młyn należał do Petersa. W 1867 r. prowadził go już Mendrzyk, do którego należała również karczma w Babiętach.

W 1822 r. Fryderyk Bruderek z Gantu założył na 10 włókach na północny wschód od Jeleniowa nad rzeką Babant osiedle Łąck Mały. Pod koniec lat 60. XIX w. osiedle należało do Fritza von Roebela. Osiedle obecnie nie istnieje, ale jego nazwa przeszła na leżące nieopodal niewielkie jeziorko.

Witold Olbryś{/akeebasubs}