DANINA JAK W CHINACH

Jeruty lokowano 21 lipca 1706 r. jako wieś szkatułową na 11 włókach. Lokatorem wsi był Fryderyk Speck z Marksewa (ten sam, który założył pobliskie Olszyny). Za 100 guldenów otrzymał on łan zwolnionej z podatków ziemi. Natomiast gmina wiejska otrzymała sześć lat wolnych od podatków.

W 1718 r. w Jerutach mieszkało 12 osadników. Wśród nich byli chłopi o nazwiskach: Ladda, Patz, Puzicha, Kollodzei, Bednarski. W latach 1753-1754 wieś dotknęła epidemia bydła. W pierwszej połowie XVIII w. chłopi z Jerut zostali zobowiązani do dostarczenia rocznie 270 wróbli do urzędu domenalnego w Chochole. W tej dziwnej daninie chodziło o to samo, co w komunistycznych Chinach. Uznano, że wróble wyjadają ziarna zbóż, przez co przynoszą wymierne straty. Oczywiście z podobnych danin musieli wywiązać się mieszkańcy innych miejscowości. Na szczęście ptasia polityka władców Prus (którym podpadły nie tylko wróble, a również wrony i żurawie) nie była tak skuteczna, jak polityka Mao w Chinach.

CIĘŻKI LOS MIESZKAŃCÓW

W drugiej połowie XVIII w. i na początku XIX w. w Jerutach żyło się ciężko. Głównym pokarmem były wówczas ziemniaki. Wczesną wiosną do wielu domów zaglądał głód. Dodatkowym zajęciem mieszkańców było początkowo wyrabianie z łyka chodaków oraz wytwarzanie sit.

W 1815 r. rozpoczął się w Jerutach proces separacji gruntów, czyli podziału ziemi na działki należące do poszczególnych gospodarzy. Areał wsi powiększył się w wyniku zakupu i karczunku lasu i w 1858 r. wynosił 63 włóki. Jeruty liczyły wówczas 57 dymów.

KARCZMARZ ZA KOŁNIERZ NIE WYLEWAŁ

W 1884 r. otwarto biegnącą w pobliżu Jerut linię kolejową Szczytno - Pisz.{akeebasubs !*}

{/akeebasubs}{akeebasubs *} Jeruty otrzymały niewielki dworzec kolejowy. Mieściła się w nim restauracja. Z zamieszczonego w szczycieńskim tygodniku urzędowym ogłoszenia możemy się dowiedzieć, jakiego piwa można było się w niej napić. W 1860 r. Eva Speck z domu Firareins opublikowała ogłoszenie, w którym ostrzegała, by jej mężowi, karczmarzowi Wilhelmowi Speckowi, niczego nie pożyczać, bo ona nie pokryje jego zobowiązań. Widać z tego ogłoszenia, że ówczesny karczmarz w Jerutach musiał mieć problem z alkoholem. Ogłoszenie jest jednak ciekawe z innego względu. Widzimy tu, że rodzina założyciela Jerut żyła i odgrywała ważną rolę we wsi jeszcze w drugiej połowie XIX w.

W okresie międzywojennym karczmę prowadził Otto Wermke. Po nim gospodę prowadził W. Brodda.

ATAK NA POCIĄG

11 listopada 1914 r. Kozacy wyposażeni w lekką artylerię zaatakowali pociąg między Jerutami a Olszynami. W wyniku tego ataku zginęło 22 pasażerów, a 46 zostało rannych. Część pasażerów zginęła od kozackich szabel i pik. Poległych upamiętniał dębowy, obsadzony świerkami pomnik. W trakcie tego drugiego wkroczenia do Prus wschodnich Rosjanie spalili w Jerutach szkołę i 6 domów.

W 1921/1922 roku z funduszy na odbudowę zniszczonych przez wojnę miejscowości, wybudowano nową, trzyklasową i zachowaną do dnia dzisiejszego szkołę. W latach 30. XX w. w Jerutach istniało towarzystwo sportowe Germania.

MELIORACJE

Jeruty położone były na płaskim zabagnionym terenie. Do czasów przeprowadzenia melioracji uprawa podmokłej ziemi była bardzo utrudniona. Pierwsze próby odwodnienia tego obszaru podjęto we wrześniu 1869 r. Wówczas to w Chochole zawiązało się Towarzystwo Melioracyjne Friedrichsfeld. Wykopane wówczas kanały pełniły swoją rolę tylko częściowo. Najważniejsze prace melioracyjne zakończono w 1938 r. Dzięki nim areał gruntów w stosunku do 1932 r. wzrósł o 30%, co pozwoliło na 31-procentowy wzrost pogłowia zwierząt. Po dojściu do władzy nazistów wieś zaczęła się szybko zmieniać. Zaczęto budować solidne budynki. W 1939 r. Jeruty liczyły 486 mieszkańców. Były tu 72 gospodarstwa, wśród których wyróżniało się to należące do Gottlieba Heybowitza.

Witold Olbryś

Zdjęcia wykorzystane w artykule pochodzą ze zbiorów M. Rawskiego.{/akeebasubs}