O historii Lipowca pisze Witold Olbryś

POCZĄTKI WSI

Lipowiec założony został w 1663 r. W 1666 r. Wojtek Kowal otrzymał oficjalny przywilej na założenie na 40 włókach szkatułowej wsi Lipowiec. Przez 5 lat osadnicy byli zwolnieni z płacenia podatków. Na początku XVIII w. rozwój wsi zahamowany został przez epidemię dżumy. Miejscowość prawie opustoszała, 12 włók było pustych. Zmarło około 100 mieszkańców. Lipowiec ponownie zasiedlony został za panowania Fryderyka Wielkiego.

Pomimo wielu trudności, w tym słabych gleb, Lipowiec stał się lokalnym ośrodkiem handlu. W 1865 r. 28 chłopów z Lipowca wystąpiło do cara z prośbą o przyznanie ziemi do osiedlenia w północnej części powiatu ostrołęckiego, ponieważ na Mazurach nie byli w stanie się utrzymać.{akeebasubs !*}

NAGROBEK MŁYNARZA

W 1855 r. pochodzący z Nidzicy Carl Peppel opublikował ogłoszenie z informacją, że przy drodze do Radostowa ma zamiar wybudować młyn (wiatrak typu koźlak). Prawdopodobnie młyn spalił się zaraz po wybudowaniu. Odbudowany został w 1862 r. Na cmentarzu ewangelickim w Lipowcu zachował się wyjątkowy w skali całego regionu kamienny nagrobek. Znajduje się na nim uproszczone przedstawienie młyna i dane zmarłego w 1875 r. Carla Peppela. Po śmierci męża wdowa Peppel sprzedała wiatrak. W okresie międzywojennym jego właścicielem R. Woelk.

W 1879  r. założono osadę Lipowiec Mały. W latach 80. XIX w. Lipowiec liczył 72 włóki i 1220 mieszkańców.

USŁUGI DLA MIESZKAŃCÓW

Od XIX w. działała w Lipowcu agencja pocztowa. Pod koniec XIX w. piekarnię prowadził W. Lemke. Natomiast gospody w drugiej połowie XIX w. prowadzili:  E. Schäfer, Koegel, Lux oraz Winarski, u którego przyjmował lekarz dr Dedolph. W 1907 r. Johann Lukas wybudował parowy tartak i młyn. W okresie międzywojennym interes prowadził zięć Lukasa - Fryderyk Witt.

W okresie międzywojennym w Lipowcu funkcjonowali liczni rzemieślnicy. Największe sklepy należały do Adolfa Wróbla, Pölsnera i Schwiddera. Pierwszy handlował ubraniami. Natomiast w domu towarowym Pölsnera można było nabyć, obok różnych towarów, maszyny do szycia i rowery. Od końca lat trzydziestych Pölsner prowadził również wypożyczalnię samochodów. Aptekę z drogerią prowadziła Ilse Kraska, a gospody - Winiarski, Ernst Schäfer i Woelk.

Od 1925 r. z inicjatywy Karla Schwiddera zaczęto organizować w Lipowcu cotygodniowe targi. Odbywały się tu też dwa doroczne jarmarki. Na początku lat trzydziestych ilość i jakość gruntów znacznie wzrosła dzięki przeprowadzonej wokół Lipowca melioracji. W 1937 r. wieś została zelektryfikowana. W 1939 r. w Lipowcu znajdowały się 162 gospodarstwa.

ŻYCIE SPOŁECZNE

We wsi działały też liczne stowarzyszenia i organizacje, m. in. założone w 1898 r. przez pastora Wiontzka Towarzystwo Kredytowe i Towarzystwo Ubezpieczeniowe, założony w 1902 r. Związek Weteranów Wojennych, założone w 1924 r. Towarzystwo Rowerzystów, klub sportowy, piłkarski i strzelecki, chór mieszany oraz koło gospodyń wiejskich. 5 marca 1902 r. nauczyciel Friedrich wraz z gospodarzami Chillą i Pawelzikiem założyli spółdzielnię rolniczą. Około 1910/11 r. z inicjatywy Karla Schwiddera powstała druga spółdzielnia rolnicza.

SZKOŁA I KOŚCIOŁY

Szkoła w Lipowcu powstała za panowania Fryderyka Wilhelma I. W połowie XIX w. funkcjonowała tu dwuklasowa szkoła. W latach 1932/1933 wzniesiono z czerwonej cegły budynek szkolny, który mocno obudowany przetrwał do naszych czasów.

W roku 1892 z inicjatywy ks. Walentego Tolsdorfa rozpoczęto budowę kościoła katolickiego. W 1896 r. dokonano jego konsekracji. Funkcjonował on początkowo jako filia parafii w Lesinach Wielkich.

Kościół ewangelicki w Lipowcu należał do tak zwanych świątyń jubileuszowych, wybudowanych dla uczczenia dwusetnej rocznicy powstania królestwa w Prusach. Świątynie te wznoszono w najbardziej zaniedbanych pod względem religijnym regionach. Budowę w Lipowcu rozpoczęto dopiero w 1905 r. Parafię utworzono kilka lat wcześniej w 1898 roku. Konsekracja odbyła się 29 kwietnia 1905 r. Kościół został spalony w 1945 r. Jego ruiny rozebrano w 1973 r. Jedyną pozostałością kościoła jest pamiątkowa, kamienna płyta, znajdująca się obecnie w kościele ewngelickim w Szczytnie. Przed kościołem usytuowany był pomnik (będący jednocześnie bramą), upamiętniający mieszkańców parafii, poległych w trakcie I wojny światowej.

Sowieci, którzy wkroczyli do Lipowca w styczniu 1945 roku, zamordowali około 30 jego mieszkańców. 33 mężczyzn poległo jako żołnierze Wehrmachtu.

Lipowiec najbardziej znany jest z alei olbrzymich jałowców. Jeszcze do niedawna rósł tu najwyższy w Europie przedstawiciel tego gatunku. Przed wojną jałowce rosły po obu stronach polnej drogi. Obecnie wzdłuż alei rośnie las, który tworzy szkodzący jałowcom cień.

Witold Olbryś{/akeebasubs}