POCZĄTKI
Pochodzenie nazwy Piasutna nie jest pewne. W starszych opracowaniach przyjmowano, że pochodzi ono od polskiego słowa „pisek”. Być może ma ona jednak pochodzenie pruskie.
Piasutno lokowano 30 marca 1678 r. na 40 włókach na prawie chełmińskim jako wieś szkatułową. Założono je w atrakcyjnym miejscu nad jeziorem Piasutno w pobliżu jezior Nożyce i Świętajno na pozbawionych lasów nowinach. Wcześniej istniały tu tak zwane budy potażowe, które poprzez swoją działalność doprowadziły do oczyszczenia tego terenu z lasu. Lokatorem był Fryderyk Speka z Marksewa, który otrzymał 4 włóki sołeckie wraz z niższym sądownictwem. Musiał jednak zapłacić za to 400 marek. {akeebasubs !*}
Aby zapoznać się z pełną treścią artykułu zachęcamy
do wykupienia e-prenumeraty.
Z DALA OD KOŚCIOŁA
Początkowo Piasutno należało do parafii w Rozogach. Takie oddalenie od kościoła nie służyło jakości życia religijnego we wsi. Zdarzyło się nawet, że gmina kościelna w Rozogach zaskarżyła do sądu niejakiego Czekallę z Piasutna za zaręczyny z dziewięcioletnią dziewczynką. W 1728 r. Piasutno przyłączono do nowo utworzonej parafii w Jerutach. Pisząc o życiu religijnym warto wspomnieć, że w 1884 r. usamodzielniła się licząca 216 wiernych gmina baptystów w Piasutnie. Od lat 20. XX w. znajdowała się tu placówka Wschodniopruskiego Związku Społecznego. Była to organizacja religijna działająca wewnątrz Ewangelickiego Kościoła Krajowego, której członków nazywano potocznie błękitnokrzyżowcami. Organizacja ta często urządzała misje na wsiach oraz zwalczała alkoholizm.
PRZELUDNIONA WIEŚ
Piasutno szybko się zaludniło, w 1775 r. mieszkały tu 375 osoby. W 1779 r. hodowano tu 26 koni i źrebiąt, 332 woły, krowy i cielęta, 408 owiec i 112 świń. W 1782 r. wieś liczyła 60 dymów. W 1858 r. było tu już 101 chałup i 728 mieszkańców. Areał gruntów wynosił wówczas 83 włóki. Do roku 1888 liczba ludności wsi rosła. W 1895 r. żyło tu 1046 osób. Piasutno było wówczas przeludnione i część jego mieszkańców musiała szukać zatrudnienia w przemysłowych regionach Niemiec. Niektórzy chałupnicy wyjeżdżali do pracy w Zagłębiu Ruhry poza sezonem rolniczym. W 1925 r. liczba mieszkańców wsi spadła do 964.
W 1807 r. we wsi pojawili się żołnierze napoleońscy (polscy), którzy wymusili tu surowe kontrybucje. Doszło nawet do starcia z miejscową ludnością, która postanowiła się im sprzeciwić. W 1813 r. przeciwko Francji walczył dzielnie jako ochotnik Piotr Kalina z Piasutna.
POMOC POWSTAŃCOM
4 kwietnia 1861 r. włączono do Piasutna leżący na południe od wsi i należący do tej pory do Lasów Państwowych Wirog (później Newewalde). W trakcie powstania styczniowego jeden z mieszkańców Piasutna przechowywał broń dla powstańców. Osobą tą był Silberman. Znaleziono u niego 2 karabiny, 4 pistolety kawaleryjskie, proch, 3 angielskie siodła i cugle oraz 1 skrzynię z nabojami, 1 z kapiszonami i 5 z prochem. W tym czasie mieszkał tu jeszcze jeden Żyd, sprzedawca Jankel Borrek.
OBROTNY PORUCZNIK
W połowie XIX w. właścicielem majątku położonego przy północnym krańcu wsi po drugiej stronie jeziora był porucznik Fritz von Roebel. Miejsce to nazwano Bergfelde. W 1861 r. miejscowa gmina wybrała go na swojego sołtysa. Roebel był też właścicielem gospody, którą dzierżawił. 4 kwietnia 1862 r. założył skład zajmujący się zaopatrywaniem lokalnej ludności w węgiel, mąkę, nasiona oraz inne rzeczy potrzebne na wsi. W 1865 r. postanowił sprzedać swój majątek (budynki i 21 mórg gruntów ziemi). W 1866 r. jego skład Bergfelde zbankrutował. Roebel oprócz majątku w Piasutnie posiadał majątek Ląc Mały koło Jeleniowa. Fritz von Roebel był również burmistrzem Szczytna (1870-1875) i Olsztyna (1875) oraz starostą szczycieńskim (1876).
Witold Olbryś{/akeebasubs}