Z historii szczycieńskiego zamku cz. 1

SKĄD TA NAZWA?

Polska nazwa Szczytna wywodzi się od nazwy znajdujących się tu jezior.

Z historii szczycieńskiego zamku cz. 1 — Od 1925 roku w pozostałościach zamku mieściło się Heimatmuseum

Osadnicy polscy z Bartnej Strony nazywali tutejsze jeziora Sciten. Zazwyczaj przyjmuje się, że nazwa „Szczytno” pochodzi od słowa „scithno”, oznaczającego szczyt, na którym miało znajdować się grodzisko, w miejscu którego zbudowano później drewniany zamek. Mniej popularna hipoteza mówi, że nazwa Szczytno pochodzi od słowa „skiten” będącego pruską/galindzką nazwą szczycieńskich jezior. {akeebasubs !*}

Aby zapoznać się z pełną treścią artykułu zachęcamy
do wykupienia e-prenumeraty.

{/akeebasubs}{akeebasubs *} Bardziej prawdopodobna wydaje mi się hipoteza o pruskim pochodzeniu nazwy Szczytno. Jakby nie patrzył, to ciężko w miejscu zamku doszukać się wzniesienia ze szczytem, od którego mogłaby pochodzić nazwa „Szczytno”. Dodać można, że prusko/polska nazwa Szczytno pojawiała się w dokumentach już w średniowieczu. Jest wielce prawdopodobne, że mazowieccy osadnicy używali nazwy, którą przejęli od miejscowej, nielicznej pruskiej ludności. Około 1464 r. Johannes Plago, kronikarz warmiński, wymieniając szczycieńskie jeziora używa nazw: Sciten major i Sciten minor, czyli Szczytno Większe i Szczytno Mniejsze. „Sciten” w języku pruskim oznacza tarczę, obronę. Co ciekawe, w języku staropolskim słowo „szczyt” również oznacza to samo. Także pruska nazwa jezior była dla pierwszych osadników z Mazowsza w pełni zrozumiała. Obecne nazwy szczycieńskich jezior nawiązują do tradycji niemieckiej.

PRZYWILEJ DLA BARTNIKÓW

Widok zamku po jego przebudowie na książęcą rezydencję myśliwską, według panoramy Szczytna z 1698 r.

Około 1350 roku założono (prawdopodobnie na miejscu wcześniejszego, pruskiego grodziska) drewniano-ziemną strażnicę obronną. Od imienia wielkiego szpitalnika i komtura elbląskiego Ortolfa z Trewiru, który zainicjował budowę drewnianej strażnicy, jak i późniejszego murowanego zamku, nosiła ona nazwę Ortolfsburg. 24 listopada 1360 roku, jeszcze na drewnianym zamku Ortolf wydał przywilej dla osiemnastu polskich bartników, którzy osiedlili się po północno-wschodniej stronie Jeziora Długiego, dając początek należącej od 1913 roku do Szczytna Bartnej Stronie. W dokumencie tym wymieniony został również urzędujący na zamku krzyżacki prokurator Henryk Murer.

POCZĄTKI ZAMKU

W 1370 r. Litwini pod wodzą księcia Kiejstuta spalili drewnianą strażnicę. Po tym wydarzeniu w latach 1370-1380 wybudowano murowany zamek. Został on wzniesiony na rzucie zbliżonym do kwadratu. Cztery skrzydła o bokach o długości 38,50 i 38 m tworzyły wewnętrzny dziedziniec o wymiarach 17,70 x 15,70 m, w środku którego znajdowała się, być może pochodząca jeszcze z czasów zamku drewnianego, studnia. Skrzydła posiadały mury zewnętrzne o grubości od 2,8 do 1,6 m. Od strony południowo-wschodniej rozciągało się przedzamcze. Było ono wraz z zamkiem otoczone murami obronnymi i fosą. Przedzamcze od zamku oddzielone było poprzecznym murem obronnym, w którym znajdowywała się prowadząca do zamku brama. Wjazd do przedzamcza znajdował się od strony północno-wschodniej, czyli od przesmyku pomiędzy dwoma jeziorami.

Po bitwie pod Grunwaldem Jagiełło podarował zamek księciu mazowieckiemu Ziemowitowi. Ten prawdopodobnie nie zdołał go jednak przejąć.

Witold Olbryś{/akeebasubs}