RÓŻNE TEORIE

Baby pruskie stały się od jakiegoś czasu jednym z symboli naszego regionu. Ich wizerunek wykorzystywany jest również w promocji.

Tak naprawdę nie wiadomo czym były baby pruskie. Do wszystkich pojawiających się i dotyczących ich teorii można mieć poważne zastrzeżenia. Głównie takie, że nie mają one potwierdzenia w źródłach.

Zacznijmy jednak od tego kiedy te kamienne posągi powstały. Według większości hipotez stało się to we wczesnym średniowieczu. Jednak, o dziwo, nie wspominają o nich zazwyczaj szczegółowe krzyżackie kroniki i dokumenty. Jest rzeczą niemożliwą, by Krzyżacy nie zwrócili uwagi na kamienne posągi o ludzkich kształtach. Gdyby się na takowe związane z pogańskim kultem kamienie natknęli, to z lubością wspominaliby o ich niszczeniu. Obecnie znanych jest z literatury 21 posągów uważanych za baby pruskie. Z tej liczby część na pewno jest kopiami. Być może część ma dorobione niektóre elementy, na przykład trzymane w rękach rogi. Pewne średniowieczne pochodzenie ma tylko 11 posągów.

Czym były i co wyobrażały baby pruskie? {akeebasubs !*}

{/akeebasubs}{akeebasubs *} Co do jednego panuje pełna zgoda. Baby nie były babami. Posągi przedstawiają postacie męskie, prawdopodobnie pruskich wojowników. Według różnych teorii były to: posągi lokalnych bóstw pruskich, rzeźby nagrobne przedstawiające zmarłych lub poległych i zasłużonych wojowników czy słupy graniczne. Naukowcy twierdzą również, że baby powstały pod wpływem kultur stepowych i słowiańskich. Stosunkowo niedawno pojawiła się nowa teoria, według której baby pruskie stworzone zostały przez Krzyżaków. Po podboju Prus w 1283 r. zakonowi po prostu zabrakło pogan do nawracania. Wiązało się to z kryzysem i w ogóle z podważeniem sensu obecności krzyżackiej w tym rejonie. Być może Krzyżacy wymyślili te posągi po to, by wykazać, że problem z poganami w Prusach nie został ostatecznie rozwiązany. Za tą teorią przemawiają informacje o urządzanych przez Krzyżaków turniejach rycerskich, nazywanych zdobywaniem Wzgórza Jerozolimskiego i kończących się obaleniem bałwana (posągu pogańskiego boga).

KAMIENIE Z RAŃSKA I TARGOWA

Babami pruskimi zaczęto się interesować od połowy XVIII w. Stopniowo zainteresowanie to rosło. Obecnie, tak jak na początku pisałem, przeniknęły one nawet do lokalnej kultury masowej i przyszło im pełnić role gadżetu promocyjnego. Posągi te, jak wykazuje historia Bartla (baby pruskiej z Bartoszyc), często zmieniały swoją lokalizację. Wraz ze wzrostem zainteresowania lokalną historią i dziejami Prusów rosła chęć wyjaśnienia powodów ich powstania oraz pochodzenia. Wiele osób, w tym również naukowców zapewne po cichu marzyło, by mieć na swoim koncie odkrycie nieznanej dotąd baby pruskiej. Spowodowało to, że z plemionami pruskimi zaczęto łączyć posągi i kamienie, które miały kształty przypominające ludzi i powstały głównie w wieku XIX.

Liczba znanych z literatury i zachowanych bab trochę nam się w ten sposób rozmnożyła. Prawdopodobnie takimi nadinterpretowanymi babami pruskimi były znane z okolic Targowa i Rańska posągi. Przy drodze pomiędzy Rańskiem a Targowem miał stać głaz o antropomorficznych kształtach. Według miejscowej legendy, była to skamieniała dziewczyna, którą matka przeklęła za to, że zamiast iść w niedzielę do kościoła, poszła do lasu na jagody. Kamień pełniący funkcję drogowskazu nazywano „Złą Dziewczyną” lub „Kamienną Panną”. Na temat „baby pruskiej” z Targowa mamy informację, że została (prawdopodobnie jeszcze w XIX w.) obrobiona do formy ostrosłupa.

CZEKAJĄC NA ODKRYWCÓW

Na terenie naszego powiatu średniowieczne baby pruskie niestety nie występowały. Niemiej jednak zobaczyć tu można było kamienie, które według miejscowej tradycji posiadały przypominające ludzką postać kształty. Do dzisiejszego dnia w okolicach Rańska spotkać można kamienne drogowskazy wyjątkowo dużej, niespotykanej w innych regionach wysokości. Zachęcam wszystkich, by się napotykanym kamieniom przyglądali. Kto wie, może ktoś odnajdzie swoją kamienną „babę” lub, patrząc bardziej realistycznie, odnajdzie zapisany w kamieniu kawałek lokalnej historii. Możliwości jest wiele. W lasach i pomiędzy polami natrafić można na zapomniane kamienie graniczne (czasem posiadają one wyryte napisy i znaki), kamienne drogowskazy czy różnego rodzaju kamienie pamiątkowe. Obiekty te na terenie naszego powiatu nie zostały jeszcze skatalogowane i opisane, część znana jest tylko lokalnej społeczności, a część czeka na swoich odkrywców.

(zdjęcia ze zbiorów autora){/akeebasubs}