JEŃCY

Po bitwie pod Tannenbergiem przez krótki czas pod Wielbarkiem znajdował się tymczasowy obóz jeniecki, w którym trzymano 15 tys. jeńców.

Później zostali oni rozproszeni po zniszczonych wschodniopruskich miastach, gdzie pracowali przy odbudowie lub trafili do obozów jenieckich oddalonych od granicy rosyjskiej. Po bitwie w Wielbarku we wszystkich budynkach publicznych, a nawet w prywatnych, otwarto lazarety.

DRUGIE WEJŚCIE ROSJAN

We wrześniu 1914 r. Wielbark był jednym z miejsc koncentracji sił niemieckich przed bitwą nad jeziorami mazurskimi. 3 września na drodze Wielbark - Nidzica rozlokował się I Korpus 8. Armii. Samo miasto i tereny położone na wschód od niego zajęła 3. Rezerwowa Dywizja Piechoty. 10 września Wielbark znowu zagrożony był przez wojska rosyjskie i ponownie jego mieszkańcy musieli, tym razem na krótko, uciekać.

Po raz drugi Wielbark zajęty został 15 listopada 1914 r. Rosjanie utrzymali się w nim do 2 grudnia. Tym razem żołnierze rosyjscy zachowywali się agresywnie, dokonali wielu dewastacji i splądrowali miasto.

W porównaniu ze Szczytnem Wielbark ucierpiał w niewielkim stopniu. Zniszczeniu uległo jedynie 5 domów (w tym przytułek dla ubogich) i 22 zabudowania gospodarcze. Znacznemu zniszczeniu, w wyniku licznych przemarszy wojsk, uległy tylko drogi.{akeebasubs !*}

ATAK BOMBOWCÓW

W kolejnych latach wojny Wielbark był ważnym punktem zaopatrzenia wojsk niemieckich na froncie wschodnim. Na przełomie 1914/1915 r. stacjonowały tu liczne odziały 10. Armii. W połowie lutego 1915 r. wojska niemieckie przemaszerowały przez miasto, przygotowując się do walk pod Przasnyszem. W lutym 1915 r. wielbarski dworzec stał się celem pierwszego w historii planowanego ataku ciężkich bombowców. Pierwszy, zaplanowany na 21 lutego, nalot nie udał się z powodu pobłądzenia pilotów. Następnego dnia bombowce S-22 (Ilja Muromiec) wystartowały ponownie z oddalonej od Wielbarka o 130 km bazy w Jabłonnie pod Legionowem. Tym razem osiągnęły cel i zrzuciły na okolice dworca 5 bomb. W wyniku nalotu zniszczone zostały stojące przy stacji składy wagonów. Rosyjskie samoloty pojawiły się jeszcze nad Wielbarkiem w dniach 9 i 10 marca, ale nie spowodowały większych zniszczeń.

WIZYTA HINDENBURGA

12 lipca 1915 r. do Wielbarka przybył pociągiem generał Paul von Hindenburg. Po dwóch dniach udał się na front nad Narwią, ale jeszcze tego samego dnia wieczorem wrócił do Wielbarka, który opuścił 15 lipca. Następnie do miasta zawitał książę Friedrich Karl von Prussen, który mieszkał przez kilka dni u kupca Puffkego.

WOJENNA KONIUNKTURA

Dzięki obecności licznych żołnierzy w Wielbarku zapanowała koniunktura gospodarcza. Do jej rozwoju przyczyniło się też wybudowane przez wojsko w 1915 r. połączenie kolejowe z Ostrołęką. Niemcy prowadzili na zajętym przez siebie Mazowszu rabunkową gospodarkę. Wywozili olbrzymie ilości drewna, którego wielbarskie tartaki nie były w stanie przerobić. Wielbark był przepełniony żołnierzami, przez co znacząco pogorszyły się w nim warunki higieniczne, zdarzało się też, że żołnierze przynosili ze sobą choroby zakaźne. W związku z tym wojsko zbudowało za miastem szpital epidemiczny.

W 1915 r. wydano w Wielbarku olbrzymią ilość kart pocztowych, których nabywcami byli żołnierze. Wydawcą najliczniejszych i najciekawszych był Karl Mucke. Dokumentował on również działania wojenne na Mazowszu, a nawet dalej na wschodzie. Znana jest wydana przez niego pocztówka przedstawiająca Grodno.

KRYZYS Od 1917 r. warunki gospodarcze radykalnie się pogorszyły. W związku z przedłużającą się wojną i wyczerpaniem rezerw, zapanował głód. W ostatnich miesiącach wojny wojsko przeprowadziło rekwizycje. W trakcie wojny poległo 270 członków ewangelickiej parafii w Wielbarku. Pamiątką po tym konflikcie zbrojnym są zlokalizowane w Wielbarku dwa cmentarze i dwie kwatery wojenne, w których spoczywają głównie żołnierze zmarli w miejscowych lazaretach.

Witold Olbryś{/akeebasubs}