Żydzi

Społeczność żydowska w Dźwierzutach nie była zbyt liczna. Na przestrzeni niecałych 100 lat żyło tu zaledwie kilka żydowskich rodzin. Wiadomo, że Goldman, kupiec z Dźwierzut, pośredniczył w dostawach broni dla powstańców styczniowych.

Eduard D. Goldbeck przynajmniej od 1857 r. oferował piwo z pasymskiego browaru. Goldbeck zbankrutował w 1866 r. 2 grudnia 1870 r. firmę (sklep) w Dźwierzutach zarejestrował Abraham Rosenberg. W 1899 r. sklep wielobranżowy miał tu F. Alexandrowitz. Przed I wojną światową taką działalność prowadził kupiec David Cohn. Natomiast sklep z lampami naftowymi posiadał na początku XX w. G. Reiger.

Gospody

Gospody pełniły dawnej ważną rolę ekonomiczną i społeczną. To w nich pito i bawiono się, ale również załatwiano interesy. Sprzedawano w nich na przykład drewno z lasów prywatnych i państwowych, przyjmowali w nich lekarze, odbywały się zebrania wiejskie. Pisząc o gospodach trzeba pamiętać, że szyld na budynku nie zawsze oznaczał jego właściciela. Często gospodę prowadził dzierżawca. W pierwszej połowie XVIII w. karczmę w Dźwierzutach prowadził Jakub Krupinsky. W 1774 r. gospodę tę przejął Witkowsky, a w 1780 r. Johann Haselau. Druga gospoda w 1770 r. należała do Michała Latzy. Jej kolejnym właścicielem był kierownik szkoły i organista Dawid Dziersk. W drugiej połowie XVIII w. gospoda z prawem do warzenia piwa i pędzenia gorzałki należała do porucznika von Haubitza z Małszewka i prowadzona była przez Olcka. W 1781 r. przeszła na własność żony pastora Gregoroviusa. Następnie w 1800 r. jej najemcą był kowal Johann Wronna. W latach trzydziestych należała już do kupca Carla Hoosmanna z Biskupca, a następnie do jego syna Juliusza Hoosmanna. Co najmniej od 1858 r. gospodę tę prowadzili Louis Pappenroth, który zamieszczał ogłoszenia, że ma w ofercie piwo z pasymskiego browaru. Pappenroth  zbankrutował w 1866 r., a gospodę prowadził dalej Ferdinand Schulz. Hotel F. Schulza był głównym miejscem spotkań w Dźwierzutach. Schulz oprócz hotelu miał również sklep. Na początku XX w. interes prowadził już Emil Schulz.{akeebasubs !*}

W latach dziewięćdziesiątych XIX w. pasymskim piwem handlował kupiec i restaurator  Julius Krause. W 1915 r. działała gospoda i hotel Fichtmanna. Restaurację na stacji kolejowej dzierżawił w 1925 r. J. Froese, a w 1940 r. - O. Berger.

W okresie międzywojennym gospodę i sklep prowadził Julius Knizia. W latach siedemdziesiątych XIX w. gospodę w Dźwierzutach prowadził F. Busch. W 1879 r. opublikował on ogłoszenie, w którym wzywał do oddania mu pustych skrzynek i butelek po piwie. Od początku lat dziewięćdziesiątych XIX w. najważniejszym lokalem był hotel należący do Hermanna Salewskiego, który był następcą Buscha. Urządzano w nim koncerty oraz spotkania polityczne. Pod koniec XIX w. interes był już prowadzony przez G. Kriegera – (restauracja i hotel). Po I wojnie światowej w przebudowanym budynku gospodę i sklep kolonialny prowadzili kolejno G. Woydzitzki, Ph. Fichtmann i Hermann Puck.

Gospodę w Dźwierzutach od końca XIX w. prowadził Otto Stoehr. Następnie po 1904 r. przejął ją M. Stoehr, który interes znacznie rozwinął, dobudowując także salę kinową. W ofercie miał również artykuły budowlane oraz olej napędowy. Hotel Stoehra był do 1945 r. najważniejszym lokalem we wsi. Obecnie mieści się w nim GOK.

Właściciele majątków

W połowie XIX w. najwięcej ziemi w Dźwierzutach posiadał Karl Schulz i Lossau, który był określany mianem właściciela ziemskiego. Około 1870 r. największe posiadłości w Dźwierzutach należały do Luxa, Müllera i Saagera. W 1856 r. Carl Plaswich kupił od rodziny Gabela 286 akrów ziemi. 15 lutego 1861 r. w dokumentach pojawia się informacja o znajdującej się na koloni Dźwierzut i należącej do C. Plaswicha posiadłości Mirau. Po ojcu posiadłość odziedziczył Hermann Plaswich. W 1905 r. gospodarował on na 163 hektarach. W gospodarstwie znajdowała się również gorzelnia.

Około 1880 r. Leopold Lingnau nabył w Dźwierzutach dużą ilość gruntów, a następnie wybudował okazałą rezydencję z parkiem. W 1911 r. Lingnau gospodarował na 137 hektarach. Kolejnym właścicielem majątku został w 1912 r. Polak Jan Kamrowski, który po plebiscycie był zmuszony sprzedać go i wyjechać do Polski. Posiadłość nabył od niego Thieß. Gospodarstwo i część ziemi została przejęta przez oberżystę Pichnika z Gisiela. Kolejnym właścicielem ziemi został Alfons Liedtke. Dwór przejęła gmina i stał się siedzibą wójta.

Inny majątek powstał przed 1879 r. i należał do weterana wojny niemiecko-duńskiej, kapitana Roberta Diefke. W 1905 r. dobra te obejmowały 225 hektarów. Należała do nich gorzelnia, mleczarnia i poczta. W 1920 r. gospodarstwem zarządzał Hans Difke, następnie część ziemi kupił  Paul Wischnewski.

Witold Olbryś{/akeebasubs}