WIEŚ CZYNSZOWA

Marksewo założone zostało 26 października 1548 r. jako wieś czynszowa na prawie chełmińskim.

Początkowo jej areał wynosił 38 włók. Lokatorem wsi był Roman Speka, który otrzymał dwie włóki sołeckie. W literaturze niemieckiej podaje się, że nazwa pochodzi od jednego spośród pierwszych 8 osadników - Karla Marksa. W rzeczywistości jest to nazwa pochodzenia pruskiego, przyjęta od Jeziora Markxebe, obecnie Marksoby. Była ona kilkukrotnie zmieniana. Początkowo używano nazwy (Alt) Marxöwen, od 1938 r. do 1945 r. Markshöfen, po wojnie Marksoby. Ostatecznie przyjęto nazwę Marksewo. W 1782 r. wieś liczyła 19 dymów. Na planie z 18 grudnia 1592 r. przechodziły przez nią dwie równoległe drogi, pomiędzy którymi znajdowały się dwa stawy. 20 września 1605 r. Andrzej Brzeziński otrzymał przywilej na prowadzenie w Marksewie karczmy z obowiązkiem sprzedaży piwa zamkowego ze Szczytna.

W 1652 r. wieś miała być spustoszona w wyniku najazdu tatarskiego, w rzeczywistości był to najazd polski. Następnie dotknęła ją zaraza. Powstałe w ten sposób pustki trzeba było ponownie zagospodarować. W roku 1788 w dokumentach po raz pierwszy pojawia się nazwa Neu Marxöwen. Była to osada założona przy zachodnim brzegu jeziora Marksoby. 29 marca 1876 r. osada ta dekretem królewskim zostaje połączona ze Starym Marksewem.{akeebasubs !*}

ODPŁYW MIESZKAŃCÓW

W 1900 r. w Marksewie mieszkało 350 osób, a 1935 r. już tylko 261. Statystyka ta pokazuje, że Marksewo nie było najlepszym miejscem do życia i że sporo urodzonych tu osób szukało zarobku poza Mazurami. W latach 1912 – 1913 zbudowano drogę do Miętkich, a w latach 1915 – 1917 drogę Szczytno – Ruciane, co znacząco poprawiło sytuację wsi.

Szkoła we wsi istniała już przed rokiem 1730. W 1827 r. uczęszczało do niej 39 uczniów. W latach 1890 – 1892 wzniesiono nowy budynek szkolny z czerwonej cegły. W okresie międzywojennym, w związku z coraz mniejszą liczbą dzieci, z dwuklasowej przekształcono ją w jednoklasową.

W latach 1911 – 1928 w Marksewie były dwie gospody. Najstarsze informacje o gospodzie, którą od 1919 r. prowadził Fritz Romotzki, pochodzą z 1876 r. Gospoda ta często zmieniała właścicieli lub dzierżawców. Można wśród nich wymienić: od 1876 r. do 1897 r. Wilhelma Biallucha (seniora), do 1903 r. Kwiatkowskiego, do 1909 r. Wilhelma Biallucha (juniora), do 1912 r. Gemballę, do 1919 r. Wollmanna. Romotzki znacząco ją przebudował i organizował popularne w okolicy koncerty i potańcówki.

15 osób posiadało tu wspólnie las wiejski o powierzchni 70 hektarów. Natomiast w lesie państwowym zatrudnienie znajdowało wielu mieszkańców Marksewa. Mieszkańcy wsi byli do tego stopnia konserwatywni, że nie zgodzili się na jej elektryfikację.

ŻYCIE SPOŁECZNE

W Marksewie istniało kilka stowarzyszeń i organizacji. Od końca XIX w. działała ochotnicza straż pożarna. Chór założony został po I wojnie światowej i prowadzony był przez nauczyciela Patzke. Od 1926 r. działał (założony przez Mauritza, Wilhelma Puzicha, Gottlieba Patza) związek strzelecki, który posiadał własną drewnianą halę. W 1931 r. miało miejsce poświęcenie sztandaru związku. W 1934 r. około 30 osób założyło związek byłych żołnierzy (Kyffhäuserkameradschaft). Jego pierwszym prezesem zastał nauczyciel Otton Fischer, po którym funkcję tę przejął nauczyciel Meyke.

ODSŁONIĘCIE POMNIKA

3 czerwca 1934 r. odsłonięto pomnik, poświęcony mieszkańcom wsi poległym w trakcie I wojny światowej. Było to dla Marksewa wielkie wydarzenie, w którym wzięło udział ponad tysiąc osób, w tym zaproszeni goście. Nabożeństwo polowe odprawił pastor Franz Pilchowski, przemawiał leśniczy Dan z Raciborza, oprawę muzyczną zapewniły chóry: wiejski i szkolny. Uroczystości trwały do godzin wieczornych i były okazją do wspólnej zabawy w trakcie zorganizowanego festynu.

Na mierzącym 1,6 m granitowym głazie, pochodzącym z pola rolnika Goliata, wyryto następującą inskrypcję:

Zum ewigen Gedenken ihren teuren Helden 1914 + 1918 Die Gemeinde Marxöwen.

Poniżej umieszczono spis poległych:

Gottl. Goliath, Wilh. Kolodzey, Wilh. Lumma, Joh. Mathies, Gust. Nabel, Gust. Nikutta, Joh. Puzicha, Mich. Puzicha, Friedr. Puzicha, Joh. Tanski.

Na samym dole znajdowała się duża swastyka. Pomnik stał obok stawu przy zachodniej stronie wsi. Po wojnie został zabrany przez jakiegoś kamieniarza.

W trakcie II wojny światowej poległo, jako niemieccy żołnierze, 27 mieszkańców Marksewa. Kilkanaście osób zabili Sowieci w styczniu 1945 r.

Witold Olbryś{/akeebasubs}