W tym tygodniu prezentujemy historię Piwnic Wielkich – wsi w gminie Wielbark, której początki sięgają XVI wieku.

SOŁTYS KARCZMARZ

Piwnice Wielkie założone zostały w 1568 r. przez starostę nidzickiego Kacpra von Aulacha na 40 włókach. Każdy z chłopów otrzymał po 2 włóki ziemi. Oficjalnie Piwnice Wielkie lokowano 4 kwietnia 1571 r. Po sześciu latach wolnizny chłopi zobowiązani byli do płacenia 1 marki i 2 kur rocznego czynszu od włóki. Sołtysem był Hartwig - karczmarz z Wielbarka. Gospodarował on na 4 włókach. W 1579 r. areał gruntów wrósł tu do 44 włók. W 1599 r. 4 włóki nie były zasiedlone. W 1619 r. było tu 19 chłopów, którzy gospodarowali na 44 włokach. Sołtys prowadził karczmę, za co odprowadzał rocznie 3 marki czynszu. Karczma ta utrzymała się tylko przez 15 lat.

PROCES O CZARY

W książce „Historia Nidzicy i okolic”, Nidzica 2012, Jacek Wijaczka na podstawie archiwalnych dokumentów opisał proces o czary, w trakcie którego oskarżoną była mieszkanka Piwnic Wielkich. 14 marca 1616 r. starosta nidzicki za uprawianie czarów postawił przed sądem Dorotkę Kapplan. Była ona oskarżona przez sołtysa Piwnic Wielkich o zadanie jego córce choroby, w wyniku której wyszły jej kości w łokciach i z palców, a po 9 tygodniach zmarła.{akeebasubs !*}

{/akeebasubs}{akeebasubs *} Natomiast Urban Gnoick oskarżył ją o rzucenie uroku na świnię będącą własnością pewnej kobiety. Świnia ta na jakiś czas okulała na cztery nogi. Dorotka miała też zajmować się odczynianiem chorób. Według sołtysa, 8 lat wcześniej do Piwnic przyjechał na wozie chory Mazur. Dorotka kazała mu odesłać wóz i powiedziała, że wkrótce wróci do domu na własnych nogach, co też po 3 dniach się stało. Dalej sołtys oskarżył ją o zadanie śmiertelnej choroby żonie i dziecku Schneidera. Od kowala za uratowanie dziecka Dorotka miała zażądać pługa. Gdy go nie dostała, dziecko zmarło. W trakcie przesłuchania Dorotka przyznała się do tych uczynków, gdzie komuś pomogła. 23 marca 1616 r. odbyło się, tym razem w obecności starosty, kolejne przesłuchanie. Dzień później kobieta poddana została torturom. Dorotka nie przyznała się do bycia czarownicą. Natomiast przyznała się do zamawiania chorób, czego nauczyć się miała od pewnej kobiety z Prus. Później twierdziła, że nauczyła się tego od pewnego Prusa, który przez jakiś czas mieszkał w Wielbarku. 28 marca poddano ja ponownym torturom. Przyznała się wówczas do zamawiania ulewy. Po kolejnych torturach nie powiedziała już nic nowego. 4 maja zebrali się wszyscy świadkowie i zostali jeszcze raz w obecności Dorotki przesłuchani. Tego samego dnia zapadł wyrok skazujący ją na śmierć na stosie. Papiery z procesu przesłano do Królewca, gdzie miano rozstrzygnąć o jej ostatecznym losie.

ROZWÓJ WSI

W 1713 r. z 38 włók 6 było nieobsadzonych. W 1748 r. gospodę otworzył Valentin Beba. Jego następcą był syn Johann Beba. W 1774 r. Piwnice Wielkie liczyły 212 mieszkańców. Sołtysem był wówczas Andreas Galla a nauczycielem Kayss. W 1783 r. mieszkańcy Piwnic kupili od państwa za 300 talarów 16 włók i 6 mórg ziemi. W 1786 r. w wyniku podziału lasów korpelskich wieś powiększyła się o kolejne 27 włók i 28 mórg Błota Ścięciel a następnie o 36 włók i i 23 morgi. Na tych nowych gruntach powstało 29 gospodarstw.

Około 1741 r. założone zostały Piwnice Małe. W 1782 r. było w nich 13 gospodarstw.

WSZYSTKIE GŁOSY ZA NIEMCAMI

W 1858 roku wieś liczyła 55 domów i 361 mieszkańców oraz 94 włók gruntów. Około 1860 roku chłopi sprowadzali siano z terenów położonych po polskiej stronie granicy.

Na cmentarzu ewagelickim znajduje się kwatera wojenna, w której pochowano 1 oficera i 9 żołnierzy armii rosyjskiej, którzy polegli 30 sierpnia 1914 r. W trakcie I wojny światowej, zwłaszcza w 1915 r. przebywało tu wielu niemieckich żołnierzy. W samej wojnie zginęło 9 mieszkańców wsi wyznania ewangelickiego. W Piwnicach mieszkał kaznodzieja Fryderyk Grudzenski, który aktywnie zwalczał opowiadającego się za Polską gromadkarskiego kaznodzieję Bogumiła (Gotlieba) Leyka ze Szczytna i Wallescha z Uzdowa. W trakcie plebiscytu 11 lipca 1920 r. wszystkie głosy (325) oddano tu na Niemcy.

ZMIERZCH PRUSKIEGO ŚWIATA

W okresie międzywojennym karczmę prowadził tu Burkatzki, natomiast młyn silnikowy i wytwórnia cegieł wapiennych należały do Wilhelma Barana. We wsi funkcjonowała dwuklasowa szkoła z czerwonej, nieotynkowanej cegły.

19 grudnia 1934 roku w Piwnicach Wielkich urodził się niemiecki pisarz Herbert Somplatzki.

W 1938 r. dotychczasową nazwę wsi - Groß Piwnitz zmieniono na Großalbrechtsort. W 1939 roku wieś liczyła 387 mieszkańców. 19 stycznia 1945 r. mieszkańcy Piwnic otrzymali rozkaz ewakuacji. Po wkroczeniu do wsi żołnierzy Armii Czerwonej zginęło 14 osób, natomiast podczas ucieczki śmierć poniosło 12 mieszkańców wsi, a kolejnych 32 poległo służąc w Wehrmachcie.

Witold Olbryś{/akeebasubs}