SZKOŁA

W roku 1911 r. powstała w Rudce szkoła. Do tego czasu dzieci z tej wsi uczęszczały do szkół w Szczytnie (zachodnia strona wsi) i Czarkowym Grądzie.

Przez pierwsze dwa lata szkoła funkcjonowała w prywatnym budynku. Nauczycielem był wtedy niejaki Bogdaw. Staraniem tegoż nauczyciela i mieszkańców wsi, głównie Wilhelma Gronckiego, Adolfa Wien, Michała Rogalskiego, wybudowano w latach 1912-1913 stosunkowo duży budynek szkolny. W szkole tej uczyło dwóch nauczycieli. W listopadzie 1913 r. kierownictwo w nowo utworzonej, dwuklasowej szkoły w Rudce objął Emil Leysner. Funkcję tę pełnił do 1945 r. Drugim nauczycielem był Teehow.

GROMADKARZE I RUCH POLSKI

W Rudce funkcjonował silnie rozwinięty ruch gromadkarski. Umożliwił on Mazurom używanie języka polskiego w obrzędach religijnych. We wsi działał kaznodzieja August Jasiewski, który w 1889 r., po długich staraniach, uzyskał od władz rejencji w Gąbinie zezwolenie na organizację (polskojęzycznych) nabożeństw. Jednocześnie wydano polecenie żandarmerii, by go obserwować. Niektórzy mieszkańcy prenumerowali polskojęzyczne gazety. W 1911 r. prenumerowało w Rudce „Mazura” pięć osób.{akeebasubs !*}

{/akeebasubs}{akeebasubs *}  Byli to: August Kwasny, Herman Link, Samuel Malkuss, Szczepanowski, Wilchelm Wendt i Zinzik. Wiosną 1931 r. robotnik Orłowski zam. w Rudce został pozbawiony pracy zarobkowej w lesie tylko dlatego, że czytał „Mazura”. Również z tego powodu pracę stracił niejaki Kitel. Jednak już w końcu roku 1930 do Rudki „Mazura” prawdopodobnie nie przesyłano. Latem 1937 r. miało w Rudce miejsce misyjne święto gromadkarskie. Rozdano na nim 500 egzemplarzy „Głosu Ewangelicznego”. Z usług prowadzonego przez Polaków i propolskich Mazurów Banku Ludowego w Szczytnie korzystał od 1929 r. rolnik Michał Witulski.

DZIAŁALNOŚĆ KAROLA GLIMSKIEGO

Ważna w historii Rudki była działalność Karola Glimskiego. Urodził się on 26 XI 1873 r. w Rogu, pow. nidzicki, w rodzinie chłopskiej. Prawdopodobnie po ślubie przeniósł się do Rudki, gdzie na kolonii posiadał gospodarstwo rolne. Od 1896 r. był członkiem Mazurskiej Partii Ludowej, a od 1919 r. - Mazurskiego Związku Ludowego. Popierał prasę polską na Mazurach. Podczas plebiscytu, ogłoszonego po I wojnie światowej, mającego rozsądzić, czy Mazury pozostaną przy Niemczech, czy przyznane zostaną Polsce, K. Glimski prowadził agitację za Polską. Jednak po przegranym plebiscycie (w trakcie którego w Rudce za Polską nie oddano żadnego głosu) w jego domu odbywały się zebrania młodzieży zrzeszonej w Towarzystwie Młodzieży Polskiej i kółku śpiewaczym. Wystawiali tam mazurskie widowiska, m. in. jutrznię. Funkcjonowała też u niego biblioteczka polska. W kronice Szkoły Podstawowej zapisano, że biblioteczka ta funkcjonowała do 1941 r., wydaje się to jednak mało prawdopodobne. W 1931 r. K. Glimski został członkiem Komisji Szkolnej na Mazury, działającej w ramach Związku Polskich Towarzystw Szkolnych w Niemczech. 23 lutego 1931 r. w Szczytnie na posiedzeniu organizacyjnym Komisji Szkolnej na Mazury przyjęto do wiadomości i zaakceptowano podjęte wcześniej starania o uruchomienie pierwszej szkoły polskiej na Mazurach w Rudce u K. Glimskiego. Glimski obecny na posiedzeniu stwierdził, że chociaż prace dotąd miały charakter wstępny (i prowadzone były dyskretnie), to Niemcy mieli już o nich wiadomości i odgrażali się pod adresem osób zaangażowanych w powstanie szkoły. Niemcy, grożąc i namawiając ludzi, doprowadzili do tego, że rodzice, którzy wcześniej zgłosili dzieci do szkoły, wycofali się. Polska szkoła w Rudce nie powstała, choć wracano jeszcze do pomysłu umiejscowienia jej tu.

Witold Olbryś{/akeebasubs}